У пачатку месяцу езьдзілі дахаты, як звычайна, абодвума сем’ямі. На «пянькох», дзе прыпыніліся перакусіць па трасе, целяпаўся туды-сюды маленькі жвавы шабачка ды дахаты відавочна не сьпяшаўся. Найхутчэй яму не было куды сьпяшацца…

Але бачна было па ўсім, што да людзей ён прывыкшы, бо сьмела падыходзіў да ўсіх, хто там прыпыняўся адпачыць. Ды шукаў ён у іх ня ежы: мы прапанавалі і хлеба, і кавалак цеста – усё засталося на зямлі. Па ягонай дагледжанай поўсьці таксама можна было здагадацца, што ён прывык жыць у людзей. Таньцы стала вельмі ўжо шкада шабачку…

Цяпер ён жыве ў нашых бацькоў. Астатні кавалак дарогі ён ляжаў ці спаў ля маіх ног. А я думаў пра ягонае новае імя. Так ці іначай мы ніколі не даведаемся, да якога імя ён прызвычаіўся ў ранейшых гаспадароў і чаму яны вырашылі ад яго (шабачкі) адмовіцца. Дык можна, напрыклад, назваць паводле мясьціны, дзе яго падабралі – добрая памяць будзе пра паходжаньне. Неўзабаве пасьля працягу нашае паездкі мы прамінулі зубра, што на мяжы Менскай ды Берасьцейскай абласьцей. Так зьявіўся Зубік…

Нейкія памкненьні перайначыць імя Зубіка на свой лад былі ў той вечар, ды ўсё-ткі я ягоны прыёмны бацька, ці хто?!  Так усё і засталося, і назаўтра Зубік пацьвердзіў трапнасьць свайго новага імя, ператварыўшыся з такога спакойнага шчанючка на трасе ў сапраўднага гаспадара двару дома. Абгаўкаў усіх гасьцей, абкусаў тату.  Адным словам, усім спадабаўся…

* * *

На наступны ўік-энд меў супэрмаратон ва ўнівэры. Гадаўцы пачалі мерапрыемства на гадзіну пазьней, чым напісалі ў запрашэньні, і паўдня адвялі на напышлівыя прамовы і прапаганду маскальскамоўнай культуры ўнівэру. Праз гэта давялося правесьці тамака ўвесь дзень замест плянаванае паловы. Ну і два выходныя дні таксама…

Ці ня ўсе выкладчыкі ўпэўненыя, што частка завочнікаў кантрольныя працы будзе выконваць… скажам так, з дапамогай іншых людзей. Таму адразу папярэдзілі, каб хаця б разумелі сутнасьць таго, што ў кантрольнай напісана, і маглі яе пасьля абараніць. Кантрольных гэткіх проста нейкая навала. Ну і, як заўсёды, кожны выкладчык лічыць свой прадмет самым неабходным. Карацей, унівэр ад унівэру мала чым адрозьніваецца.  Хаця ўзровень тэхнічнай аснашчанасьці апошняга вышэйшы, канечне. Але можа ўжо і ў Берасьці тое самае, бо столькі ж часу прайшло…

Хоць і цяжка паверыць, што гэта ўсё даступна й нам, завочнікам: тут і басэйн, і інтэрнэт-бібліятэка, і шматлікія «гурткі па інтарэсах». Толькі пасьпявай іх наведваць у перапынках між працай, вучобай ды сном. Альбо замест яго.

Некаторыя выкладчыкі яскрава выказвалі сваё стаўленьне да існуючага рэжыму. Дакладней, у тым сэнсе, што ўсе ўсё разумеюць. Але зьмяніць нічога не могуць, таму даводзіцца існаваць у такіх умовах, выжываць. Відаць, лёс наш такі на дадзеным этапе: выжыць, каб пасьля адрадзіць заняпалую культуру. Таму і беларускую мову і ад студэнтаў, і ад выкладчыкаў можна пачуць хіба што на ўроку беларускай мовы, ды й тое – ад выкладчыкаў збольшага трасянку, а ад студэнтаў – толькі некаторых. Во, вельмі прыгожае імя мае адзін з аднагрупнікаў: Алесь.

Вой, давядзецца, відаць, яшчэ пазмагацца за права вучыцца на роднай мове…

…як мы езьдзілі у Львіў

Мы ехалі самі (то бок без экскурсыяў усялякіх) і хоць я напачатку плянаваў хоць нешта пачытаць, каб ведаць, тым ня меней намеры гэтыя так і засталіся намерамі… Таму мы проста ішлі куды вочы бачаць. І гэта ў Львіве не найгоршы варыянт: там куды ні плюнеш - калі не царква, дык помнік.
Падвечар мы набылі мапу Львіву…
Так, тут лірычнае адступленьне. Усё ж я на трэці дзень вандроўкі схіліўся да варыянту беларускае назвы ня "Львіў", а менавіта "Львоў". Бо менавіта так ён пішацца па-польску, а значыцца, так зваўся і за часамі Рэчы Паспалітай. Дарэчы, на шмат якіх будынках можна пабачыць адбітую тынкоўку з надпісамі па-польску.
Дык вось, без мапы мне цяжка арыентавацца, а яе нават проста пачытаць цікава. Якія там вуліцы (я маю на ўвазе - назвы)! Вуліца Францішка Скарыны і Івана Фёдарава (хоць помнік гэтай асобе падпісаны як Івану Федаровічу - ён беларус таксама); помнік Адаму Міцкевічу і вуліца Сьцяпана Бандэры; вуліцы Джахара Дудаева і Джорджа Вашынгтана… Грэка-каталіцкія храмы на кожным кроку. Як я глыбока памыляўся, калі думаў, што мы можам пахваліцца сваёй грэка-каталіцкай царквой…
На вуліцах Львову зьдзіўляесься, калі пачуеш маскальскую гаворку - так гэта не пасуе ўсяму духу гэтага месца. Так, ну тут я ўжо ў лірыку кінуўся. Карацей, па-ўкраінску я гаварыў, прыблізна напалову ўстаўляючы беларускія словы. Ня ведаю, як завецца гэтая сумесь.
З карыснага: грошы на вакзале не мяняць ні ў якім разе - курс там абсалютна нявыгадны, лепей прайсьціся 500 мэтраў у бок цэнтру. Вакзал зусім побач ад яго. На вакзале касір хацеў нам прадаць жэтон у аўтаматычную камэру захаваньня за 45 грывень замест 10-ці. Цяпер-то я ўжо ведаю, што варта паводзіць сябе з такімі людзямі адпаведна, а тады мы проста завярнуліся ды пайшлі ў іншае месца. Але ні ў якім разе ня варта пагаджацца на іхнія ўмовы. Ну, прынамсі адразу.
Разам з мапай Львову мы набылі і кніжку-кіраўнічку па цікавых мясьцінах. Мне падабаецца іхняя вэрсыя назвы: "путівник" (калі хто ня ведае, чытаецца гэта "путівны́к"). Праўда, за тры дні мы яго так і не адчынялі: проста шкада было марнаваць час. Дарэчы, як мы ні бегалі па горадзе, тры дні - гэта вельмі мала. І калі нам здавалася, што ў першы дзень у нас адвальваюцца ногі, дык мы яшчэ ня ведалі, што значыць стаміцца ў другі дзень…
І калі ў першы дзень я яшчэ выкотваў вочы на кожны старажытны будынак і вапіў бы шалёны ад захапленьня, то на трэці дзень эмоцыі неяк прыгасьлі, і мы толькі варочалі галовы туды-сюды бы кітайскія балванчыкі. Ці не кітайскія. Кітайцаў, дзякуй Богу, дарэчы, было мала.
Так-ссс… Калі не былі ва Ўкраіне ні разу, дык будзьце гатовыя акрамя ўсяго гэтага ўбачыць страшэнны… даруйце за слова… срач на вуліцах. І гармідар. Хадзіць можна дзе заўгодна, аднак там паўсюль брукаванка, таму ногі можна паламаць нават у зручным абутку. А абцасы ў такім горадзе катэгарычна забараняюцца! Шкада таксама і машын: ня ведаю, колькі яны там вытрымваюць.
Карацей, зьменны абутак і парасоны не перашкодзілі нам: надвор’е ўвесь час зьмянялася. Штодня ішоў дождж, але максымум па паўгадзінкі, і потым пачынала парыць. Ветру ні павеву. Уффф, туды трэба езьдзіць, мабыць, увесну ці ўвосень, калі ня так задушна. Да таго ж яшчэ машыны і людзі, як я ўжо заўважыў.
У спадарынькі, у якой мы жылі, гарачая вада адключалася штодня рэгулярна. Праўда, ня ведаю дакладна, у які час. Але, відаць, і ў гатэлях тое самае - крызіс. Таму ў гатэлях жыць няма сэнсу, ды й дорага, са словаў нашае гаспадынькі. Цудоўна, як ё да каго прыехаць у госьці.
Нягледзячы на праблемы з вадой (спадзяюся, часовыя) ўся астатняя цывілізацыя працуе спраўна. Ёсьць і супэрмаркеты з неблагімі коштамі, і рынкі, і кавярні, дзе пахарчавацца. Мы па аналёгіі з Кыівам абіралі "Пузату хату" - як каму, а нам там падабаецца. Хутка, смачна, па-белаукраінску.

Ну што ж, першая «вылазка» на «абвешаным» абноўкамі ровары. З жахам на першым жа скрыжаваньні пераканаўся, што задняе гальмо не працуе: відаць, мы, калі ўсталёўвалі ліхтар на задняе кола, недастаткова-ткі нацягнулі спружыну. Калі рукамі крутнуць кола і загльмаваць, то яно спыняецца, але вось на дарозе пад нагрузкай гэтага абсалютна не хапае. Ну нічога, можна карыстацца пярэднім гальмом.

У падземным пераходзе спынілі мянты. Маўляў, «тут толькі ровар у рукі - і пайшоў». Паколькі мне не хацелася зь імі зьвязвацца, я сказаў, што па прыступках абавязкова падымуся пешкі і паехаў сабе далей.

Ну а вяртаўся ўжо вакольнымі шляхамі. Чырвоны Бор ня так і далёка, як здавалася. У ім знайшоў «Амкадор» з поўным загонам трактароў, поўны загон каровак са сьлядамі «цывілізацыі» (у дадзеным выпадку «цывілізацыя» не нясе ніякое станоўчае ацэнкі, а азначае, што кароўкі «калгасныя»), здалёк пабачыў пра агароджу нешта бліскучае і расьцягнутае на вялікай плошчы, што прынабліжэньні аказалася плянтацыяй… цяпліцаў. Да цяпліц падысьці разгледзець не было як: усё ж агароджа, а на варотах шлягбаўм.

Вярнуўся да сажалкі, дзе пасьвіліся рыбакі. З супрацьлеглага боку адзін з рыбакоў проста загараў на траўцы. Праўда, пры маім набліжэньні ён стаў выдаваць занепакоенасьць і нацягнуў трусы. Ну а я ж вырашыў не накіроўвацца адразу дахаты, таму павярнуў не ў ягоны бок, а ў процілеглы. І… апынуўся з «таго» боку ад шлягбаўму.

Ух, там паміж дарожкамі і цяпліцамі зялёная зона ўся такая… ммм… зялёная! З жоўтымі ўкрапленьнямі дзьмухаўцоў. Па іх хадзіць ня стаў, і таму ізноў не разгледзеў, што ж там вырошчваецца. Але ўбачыў адну жывую душу, якая ці то загружала трактар рассадай, ці то выгружала зь яго, наадварот. Паколькі назад выбірацца не хацелася, паехаў шукаць іншы шлях міма іх. Аўтапагрузчык цягаў нешта падобнае на рэдзьку.

Пракаціўшыся па пэрымэтры, так і знайшоў адтуліны ў бэтоннай агароджы ўздоўж кальцавое. Але сустрэў вартавога шабачку (яшчэ адна жывая істота) ля пабудовы без апазнавальных знакаў. Дарэчы, увесь гэты час дзівіўся, чаму ж вуліцу назвалі так дзіўна - «у гонар» прызматычных з закругленымі тарцамі кавалкаў торфу, якімі мы даўней тапілі печку ў роднай хаце…

Выехаў з тэрыторыі рассадніку каля нейкае ці то базы, ці то майстэрні па вытворчасьці плястыкавых вокнаў. А за ёй ужо й пункт мытнага афармленьня намаляваўся.

Вось, цяпер каб толькі не забыцца паўтарыць усе «адкрытыя» на гэтай вылазцы вуліцы… Уладзіслава Галубка, Брыкета, С. М. Вышалескага, Ф. І. Фёдарава, Л. А. Скрыпнікава…

Фотак магло ня быць нават у тым выпадку, калі б фоцік і быў рабочы: наўрад ці я стаў бы яго браць замест заплечніка. Ну а аднаго камплекту акумуляараў таксама недастаткова, каб карыстацца ім у адсутнасьць фоціка.

Так-так, паездка была пад пагрозай зрыву з-за непрыемнага інцыдэнту з лапкай…

Ну добра, усё абышлося адно сполахам. Я ўжо быў настроены на паездку ў любым выпадку, бо ўсё адно узяў загадзя адгул і чакаў на сустрэчу… з украінскімі марачкамі і паштовачкамі. А то бульбашысцкая аднастайнасьць у выбары паштовак надакучыла.

Першы дзень правялі ў пагулянках да вечара - бо ж гэта была пятніца, а значыцца, рабочы дзень. Таму мы былі прадастаўленыя самі сабе. І выдатна: "па дарозе" сустрэліся два паштовыя аддзяленьні, сярод якіх быў і Галоўпаштамт! На першай затарыліся марачкамі, на Галоўпаштамце акрамя таго яшчэ й паштовачкамі. Бацькі, дарэчы, ужо атрымалі. А значыцца, і Алесь, мусіць, таксама, але маўчыць, гад. А марачкі-то яму перапалі яшчэ тыя!.. І да кучы і капэрта ў тэму.

Такім чынам, першы дзень ужо прайшоў ня дарма. А яшчэ ўвечары чакала сустрэча з Іруськай, якая зьдзівіла сваёй экспрэсыяй: так ссумавалася па Таньцы, што ледзь не накінулася на яе з абдымкамі. 

А, ну а яшчэ мы ня выканалі ў пятніцу "праграму-максымум": схадзіць разьведаць адрас, куды нам назаўтра ў такую рань выбірацца трэба было. Затое без "Пузатае хаты" не абышлося, пэўна ж. А той дарогай, якой мы ледзь не дайшлі да Піліпа Орліка, я ўсё-ткі прайшоў сам назаўтра. І недарма: узнагародай за гэта былі мне прыгожыя старадаўнія будынкі і адказ на непастаўленае пытаньне, хто ж такі гэты Піліп Орлік.

У Іруські зьявіўся з часу нашае апошняе сустрэчы новы Мак. Праўда, колькі я ні намагаўся знайсьці сыстэмны блёк непадалёк ад велізарнага белага колеру манітору, не знайшоў, пакуль мне не патлумачылі, што "манітор" - то й ёсьць уласна увесь Мак. Афігець. Вось што значыць "тонкі кампутар", выяўляецца.

Ну, ў ірляндзкіх танцах я бы сьвіньня ў апяльсінах (у сэнсе, бы карова ў капусьце)… Ну, адным словам, доўга ня вытрываў ды пайшоў гуляць ад граху падалей. Па дарозе прыйшла ідэя: «А куды я іду?» - і пасьля: «А чаму б тады мне не схадзіць на Андрыіўскі ўзьвіз?» Праўда, высьветлілася, што ўвесь гэты час я ішоў у процілеглым кірунку… Дык добра хоць, што з сабой узяў мапу - пасьпеў вярнуцца акурат да "шапачнага разбору", калі Танька ўжо пераапраналася з мэдалём у рукох. Так-так, у нас на памяць з гэтае паездкі (акрамя марачак!) застанецца і яшчэ адзін успамін - бронзавы мядаль у адным зь іхніх гэтых танцаў, якія ўсе падобныя адзін да аднаго. А на Андрыіўскім узьвізе было, відаць, шмат чаго цікавага, бо пасьля кіраўнічка іхняга клюбу нечым набытым там пахвалялася ў вагоне па дарозе дахаты…

Прыцягнула ўвагу ўчора да сябе дзіўная царкоўка з чырвонае цэглы і з зялёным дахам. Нколі ня быў у гэтым месцы, то завітаў на могілкі, што акружалі гэтую царкоўку.

Адразу ж кінуліся ў вочы могілкі «крыху знаёмых» Каржанеўскіх і Караткевіча, хоць яны й былі ўбаку ад цэнтральных шляхоў. Але я й не пайшоў наўпрост па алейцы да царквы, а пачаў шукаць абыходныя шляхі.

Ледзь толькі выбраўшыся на асвальтаваную дарожку, тыкнуўся проста носам у магілу… маці Янкі Купалы. "Ды што ж гэта за могілкі такія?" - зьдзівіўся я і неадкладна атрымаў адказ на сваё пытаньне па тэлефоне ад Гражынкі. Праўда, яшчэ пэўны час патрабаваўся растлумачыць, дзе я знаходжуся, але пасьлявысьветлілася, што яна гэтае месца добра ведае (і мне не казала), а таксама распавяла шмат цікавых гісторыяў пра «насельнікаў» Вайсковых могілак (ну, ад яе цікавостак заўжды можна чакаць аба ўсё што датычыцца гісторыі, асабліва Менску, так што я гэтага чакаў з задавальненьнем).

Пакуль трымаў у рукох слухаўку, зразумела, фатаграфаваць ня мог - даводзілася дзяліць сваімі «адкрыцьцямі» ў «жывым этэры». Ну а потым пабегаць па сьцежках паўторна дзеля таго, каб усё-ткі гэта сфатаграфаваць. Ну, пасьля ўсяго пачутага-убачанага для мяне ўжо не было нічога дзіўнага ў тым, каб пачуць напрыканцы размовы з Гражынкай, што на гэтых самых могілках пахаваны недзе і сам Янка Купала. Дык я нават і не зьбіраўся асабліва шукаць ягоную магілу, бо столькі наглядзеўся іншых знаёмых, паўзнаёмых і незнаёмых прозьвішчаў і асобаў…

…Што на мяне ўжо пачалі скосу паглядаць і наведнікі (альбо служкі?) царквы, і нейкі папрашайка ля яе. Але паглядзеўшы, што я не раблю шкоды (мабыць), ён вырашыў мне "дапамагчы" і падказаў шлях да… той самай магілы маці Янкі Купалы.

Ну добра, абышоўшы могілкі яшчэ раз і па калена ў сьнезе (але шчасьлівы), пабачыў і Янку Купалу (гэ, што там яго шукаць), і, на жаль, сьляды чалавечага сьвінства. Нават у цэнтры гораду. Нават пасярод магілаў…

Самі магілы - кожная зь іх - вартыя асобнага расповеду. Шмат пра што яшчэ трэба будзе пачытаць, бо адчуў сорам, што ня ведаю. Канечне, камяні маглі б расказаць шмат цікавага пра часы, у якія іх ставілі. Але цяпер, пакуль ёсьць мажлівасьць, будзе добра ведаць хаця б тое, што засталося ва ўспамінах іншых людзей.

P.S. А царкву я ўсё-ткі, ледзь не забыўшыся, сфоткаў напрыканцы. Бо сьпярша зайшоў туды дзеля яе, але потым стала не да таго.

Мараўскі Карст

…Чарговы пад’ём з самага раньня, чарговы пераезд. Аднак ужо блізка быў канец нашага падарожжа, таму гэтыя пячоры прыгатавалі нам «на дэсэрт». Пракацілі на «паравозіку» (за асобную плату), на фунікулеры не падымаліся. Аднак каб ведалі, што столькі часу будзем чакаць уваходу – можна было б рацыянальней яго патраціць. Праўда, у гарах было халадно само па сабе, а яшчэ ж зранку, а яшчэ і таму, што пасьля Аўстрыі.

Чакаць давялося доўга, бо там таксама экскурсыі пастаўленыя на канвэер. Болей за тое, экскурсаводы ўжо не напружваюцца, а тэкставы інфарматар проста запісаны і ўключаецца па меры прагляду. Але вельмі хутка мы там бегалі, як на маю думку: не пасьпяваеш ня тое каб сфатаграфаваць хоць што-небудзь толкам, а і проста паглядзець, як ужо час бегчы далей. Дазвол на фатаграфаваньне, дарэчы, таксама набываецца ў касе перад уваходам. Але ўсё адно, седзячы ў чоўне (другая частка экскурсыі) фатаграфаваць забаронена, каб пстрычкамі бліскавак не засьляпіць кіроўцу чоўна. Праезды ж прарубленыя вузкія, і ўвесь час даводзіцца трымаць вушы напагатове бліжэй да галавы, каб без тае галавы не застацца.

Ужо спусьціўшыся на паравозіку да месца стаянкі аўтобусу, заўважылі, як значна павялічыўся канвэер турыстаў. Так што мы яшчэ добра патрапілі, высьвятляецца…

 

У скароце - такім атрымаўся наш апошні прыпынак перад мяжой. Ну трэба ж было некуды падзець пазасталыя грошы. Праўда, атрымалася так, што ў нас іх «засталася» так, што на касе давялося яшчэ даплочваць эўрыкамі. Карацей, адарваліся тут за ўсе дні цнатлівага ўстрыманьня ад кучы непатрэбных (і патрэбных таксама) пакупак. Праўда, калі б ведаць, што нас на мяжы правяраць ня будуць увогуле, мы б яшчэ разагналіся. Але ж то калі б ведаў, дзе павалісься, то абышоў бы… А так - вельмі хутка пЫва скончылася па вяртаньні.

Вена

У Вене было цёпла, і гэта – галоўнае ўражаньне ад яе. Там было яшчэ цяплей ад таго, што мы трапілі туды з пахмурнай і шэрай Чэхіі. Дакладней, пацяплела яшчэ па дарозе ў Вену, на тэрыторыі Аўстрыі. Там квітнелі сады і зелянелі палі, на палёх пасьвіліся дзікія жывёліны. Гэтым Аўстрыя крыху прыпадабнялася да Польшчы і Чэхіі, але Вена адразу спарадзіла кантрасты. Сваёй маладосьцю ў параўнаньні зь некранёнымі катастрофамі чэскімі замкамі і палацамі. Так, канечне, ёсьць і ў Вене нешта падобнае, але ўсё болей сучаснае.

Ну, а тое, што найболей варта пабачыць у Вене – дык і зусім мадэрновы «HundertwasserHaus». Па імю архітэктара, якому ў падлу крэсьліць роўныя рысы, таму ў яго ўсе будынкі атрымоўваюцца з рознымі па памеры вокнамі, з нахіленымі столямі і падлогамі і ўвогуле – «для гномаў». Буржуі абураюцца, жыхары, відаць, задаволеныя (бо нядорага), дзеці – таксама (бо калярова). Насупраць гэтае хаты  - «Hundertwasser village», якая стала для нас першай сувянірнай крамай пасьля выхаду з аўтобусу (перад гэтым мы доўга каталіся вакол цэнтру гораду, нібы так што можна паглядзець; некаторыя нават умудраліся фоткаць праз вакно). Акрамя гэтага будынку, у актыве архітэктара Хундартвасара яшчэ аздабленьне сьмецьцевага заводу ў цэнтры Вены (пра завод ніколі не здагадаесься, што гэты будынак выконвае такую функцыю) і некалькі іншых збудаваньняў, якія мы не запомнілі праз тое, што набытыя паштовачкі зь іхнімі выявамі ўдала разаслалі ва ўсе бакі Ўсходняй Эўропы.

На гэтай самай вуліцы, дзе стаіць HundertwasserHaus, я бачыў яшчэ й значыкі, але пабаяўся іх набываць па 3,5 эўра, спадзеючыся, што тут яны дарагія таму, што паблізу «турыстычная мэка». Наіўны. У Аўстрыі зусім іншы ўзровень жыцьця, чым нават у Чэхіі. Гэта мы потым высьветлілі ў «рэстаранчыку, у якім можна нядорага пад’есьці». Адным словам, міма значыкаў я праляцеў, бо па такім сама кошце болей нідзе не пабачыў. Затое за той вольны час, што нам заставаўся да аўтобусу, мы знайшлі галоўпаштамт… Знайшлі амаль без праблемаў, бо пакуль мы бегалі за нашай экскурсаводам, Ігар каторы раз падсуяціўся і прыдбаў для ўсіх нас мапы Вены, чаго нам так не хапала ў Празе. Дакладней, не хапала мне, бо Танька тамака і так выдатна арыентавалася.

На галоўпаштамце я павёў сябе «бы сапраўдны філятэліст». Такім камплімэнтам мяне потым узнагародзілі ў чаце MyPhilately.com за гісторыю, зьвязаную зь вядомай лентыкулярнай аўстрыйскай марачкай гэтага году. Я жадаў яе мець з тае пары, як прачытаў пра яе выхад. Таму на галоўпаштамце я перакапашыў увесь філятэлістычны аддзел, але сьпярша знайшоў яе. Ну а ў дадатак яшчэ іншых марачак на суму, эквівалентную кошту альбому для марак, які таксама там прадаваўся. Альбом таксама патрэбны быў бы – ён нават таньней, чым у нас тут, каштаваў… Аднак жа паўтаруся – я паступіў «бы сапраўдны філятэліст».

Калі мяне задаўбала экскурсыя, я вырашыў пачаставаць аўстрыйскіх смажаных каштанаў. Гэх, шкада, што ў нас такіх няма (гэта ж мабыць, толькі пэўны гатунак падыходзіць для ежы?). Падышлі б цудоўна ў якасьці недарагога замяняльніка печанае бульбы. Але «нядорага» - гэта хіба ў нас магло быць, бо ў Вене – зусім іншыя кошты, паўтаруся.

Вольнага часу (перад набегам на галоўпаштамт) нам хапіла на тое, каб утаптаць у свае чэравы ўсё тое, што мы панабіралі ў «Розэнбэргеры» – венскім аналягу «Пузатае хаты». Не памятаю, якія традыцыйныя аўстрыйскія стравы нам рэкамендаваў паспрабаваць Ігар (памятаю, казаў пра шніцэль, які не зьмяшчаецца на талерку), толькі запомніў, што салатаў можна набіраць колькі ўлезе на талерку, а плоціш пастаянную суму, якая залежыць толькі ад памеру талеркі: самая маленькая талерка «пацягне» 3 эўра, сярэдняя – 5 эўра, вялікая – 7 эўра. Салаты раскладзеныя пасярод залі на першым паверсе. Вось у гэтым месцы і лягчэй за ўсё пазнаць, хто ёсьць турыст з Усходняе Эўропы – яны накладваюць самыя маленькія талерачкі з горачкай, ды яшчэ ўтрамбоўваюць, каб болей зьмясьцілася. Вось таму-то мы так доўга там засядзеліся…

Але аднаго заходу – салацікаў – нам было мала. У выніку наелі на дваіх на 32 эўра. Дык вось што азначае па-венску «нядорага»…

Недзе ў тых мясьцінах якраз адмовіўся лаваць сетку мой мабілафон. Я пачаў вінаваціць было свайго АПСОСа, што мой роўмінг «скончыўся». А вось жа не – нечакана скончыліся сродкі на рахунку, і болей за тое, утварыўся страшны «мінус». Названілі на 50 тысячаў, называецца. Блін, карацей, з усіх бакоў, як ні круці, а ну гэтую Вену туды!

Дата	Время	Номер	Зона ПС	Зона ВТК	Услуга		Длит. мин:ceк	Стоимость руб.
27.10.2008	10:42:45	<–48*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic			R	0:26	1415
27.10.2008	12:23:01	375*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		R	0:42	4287
27.10.2008	12:43:03	375*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		R	2:05	12862
27.10.2008	12:52:20	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	612
28.10.2008	10:26:35	<–375*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic			R	0:24	1415
28.10.2008	17:10:37	<–48*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic			R	1:26	2830
28.10.2008	18:03:59	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	612
28.10.2008	18:54:37	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	612
29.10.2008	10:54:00	internet.mts.by	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		E	63Kb	4472
29.10.2008	10:54:01	<–INTERNET_DAY	Область		gprs		59Kb	58
29.10.2008	10:54:01	INTERNET_DAY	Область		gprs		5Kb	4
29.10.2008	10:58:37	internet.mts.by	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		E	61Kb	4472
29.10.2008	10:58:38	<–INTERNET_DAY	Область		gprs		57Kb	57
29.10.2008	10:58:38	INTERNET_DAY	Область		gprs		5Kb	4
29.10.2008	11:09:53	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	11:09:57	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	11:12:48	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	13:24:13	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	13:24:17	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	19:03:51	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
30.10.2008	11:47:36	<–375*********	AUTCA Австрия: ONE			R	1:54	2996

…а ўсё пазнаецца ў параўнаньні, дык вось як гэта бачыла летась Палярная, белая і пухкая ваўчанятка.

…а ні на якіх паштоўках і фоткаў вы такога ня ўбачыце:

…а чэская мова - гэта такая незразумелая, але цікавая рэч:

Зразумелі, што гэта? Я, прыехаўшы дадому, каб да канца быць упэўненым, нават адшукаў «тую самую» бутэльку малака.

А пераклад знайшоў на новым (для сябе) рэсурсе. Хоць так тых двух зайцоў застрэліў.

Глубока-над-Влтавай

Там быў замак, вакол якога ў прыдатак месьціўся горад. Замак прыналежаў роду Шварцэнбэргаў да пачатку другое сусьветнае вайны, пасьля чаго апошні ўладальнік адтуль уцёк, не жадаючы жыць пад акупацыяй. Замак яму да цяперашняга часу не вярнулі і не вярнуць паводле закону, па якім вяртаецца ўсё, што было нацыяналізавана толькі за камунякамі.

Глядзіцца замак як сучасны. А гэта ўсё таму, што ва ўладальнікаў не было, відаць, іншых заняткаў, акрамя хіба перабудоўваць яго пад кожны новы павеў моды, езьдзіць на паляваньні (дзе некаторыя зь іх і загінулі) ды біць туркаў (галовы якіх – статуі, зразумела – вісяць ці ня ў кожным пакоі). Вох ужо як дасталі Эўропу, відаць, тыя асманы!

Фатаграфаваць унутры замку было забаронена пад пагрозай спыненьня экскурсыі. Таму задаволіліся некалькімі паштовачкамі з усюдыісных сувянірных крамаў – перад экскурсыяй, ды фоткамі на фоне – пасьля яе сканчэньня. Да пошты чамусьці ногі не дайшлі. Хутчэй за ўсё не было часу – нам жа трэба бегчы і ехаць, ехаць, ехаць далей…

 

Чэскі Крумлаў

Гэта быў горад, прызнаны ЮНЭСКА сусьветнай спадчынай. Цэлы горад. Справа ў тым, што нам неаднакроць казалі розныя гіды (і ў гэтым горадзе таксама), што Чэхію шчасьліва абмінулі бамбаваньні і іншыя неспадзяванкі падчас разнастайных войнаў. Таму горад застаўся ў такім аўтэнтычным выглядзе, як і стагодзьдзе таму. А вось з навадненьнямі чэхам дакладна не пашанцавала… Але гэта спэцыфіка іхняга ляндшафту – там такія частыя перапады узвышшаў – нізінаў, што куды-небудзь вада мусіць спускацца. І ў Празе гэта зусім нядаўна (у 1996 годзе, здаецца) былі, напрыклад, першыя паверхі хатаў з галавой, а ў Чэскім Крумлаве – суцэльны горад па ўзровень вокнаў. Сьляды патопу засталіся і добра заўважныя.

Менавіта ў гэтым злашчасным горадзе я павёўся на даволі высокі (але адносна іншых тамтэйшых курсаў, бо ў Празе ўсё адно мы мянялі эўрыкі выгадней) курс абмену. І тут сутыкнуўся з тым, пра што нас папярэджваў Ігар – з камісыяй за абмен. Праўда, сам Ігар, абмяняўшы празь некалькі мэтраў ад таго месца, дзе мяняў я, таксама быў не ў захапленьні. Так мы праз сваю безгаловасьць «папілі» некалькі бутэлек пЫва. А сварыцца з тымі банкамі не хацелася – хай яны імі падавяцца.

Шкада, што наш экскурсавод па Чэскім Крумлаве толькі напрыканцы экскурсыі распавяла, дзе ў іх самы выгодны курс і да таго ж час працы – да 18 гадзін вечара (Oberbank mustdie! ). Трэба сказаць, што ў гэтым гарадку большасьць крамаў і іншых установаў зачыняюцца а 17-й гадзіне, калі натоўп турыстаў зьмяншаецца. Мы ж прыехалі пасьля замку Глубока-над-Влтавай толькі ў другой палове дню, якраз калі ўсе пачалі згортвацца. Аднак у той вольны час, што мы мелі да прыезду аўтобусу, мы-ткі завіталі ў кавярню ці як гэта назваць… Не, не кавярня, канечне, бо там была ня кава, а разнастайныя сарты гарбаты. І працавала гэтая гарбатня да 22 гадзінаў. На жаль, таго, чаго я хацеў бы замовіць – паўднёваамэрыканскага матэ – у дзядзькі не знайшлося. Давялося ўжываць тое, што ёсьць – гарбату з тыпова кітайскім назовам а-ля «жунь-хунь», а можа «цзынь-бінь», ці яшчэ як.

Як сказаў Зьміцер, праглядаючы нашыя фоткі: «У адрозьненьне ад усяго астатняга кітайская гарбата – гэта тое, што сапраўды цэніцца і каштуе дорага.» Ну ня ведаю як наконт добра (гарбата як гарбата), а пасядзець паесьці і пагрэцца там можна спакойна пад нейкую мэдытацыйную музыку.

Гэтым разам у горадзе мы не заблукалі (хаця й зьбіраліся), аднак ізноў жа дзякуючы Танькавай інтуіцыі не пайшлі ў новую яго частку, а павярнулі назад. Ну а там было дастаткова выйсьці ці на Шырокую вуліцу, ці на Доўгую. Затое заблукалі дзеці. Ігару давялося шукаць іх у горадзе. Нарэшце мы паехалі засяляцца ў новы гатэль.

Трэцім гатэлем стаўся «Савой». На цуды кшталту ключоў-электронных картак, безь якіх да таго ж ня будзе працаваць сьвятло, ня толькі мы, а й нашыя суседзі глядзелі з захапленьнем і як бараны на новыя вароты. Ну а зранку, канечне, швэдзкі стол… Ну як жа яны ўсё-ткі гэта ўжываюць?..

Прага

Нарэшце на наступны дзень мы туды трапілі. Першы гатэль неўзабаве пасьля перасячэньня чэскае мяжы, дарэчы, быў на той момант ледзь ня раем на зямлі. І інтэр’ер у рэстаране аздоблены зелянінай, і выгляд на раку з вакна. Але гэта былі яшчэ кветачкі…

Трэба яшчэ дадаць, што кіраўнік нашай групы Ігар ня першы раз езьдзіць ва ўсялякія падарожжы, а таму акрамя таго, што яму ўжо было нецікава глядзець у соты (ці які) раз адное й тое ж, ён сваім вопытам шчодра дзяліўся з намі, распавядаючы, як і дзе што лепей набыць/абмяняць/паглядзець/паесьці. Падчас заезду ў кожную новую краіну альбо горад ён (на памяць!) распавядаў у скароце гісторыю, геапалітыку, геаграфію ды іншыя ТТХ. А з самага пачатку нашага падарожжа, яшчэ ў Беларусі, прадставіў нас як «маладых, для якіх гэтая вандроўка ёсьць вясельным падарожжам». Прыемна, бо нечакана (ня йначай, Валянціна выдала – гэта цётка з турагенцтва, празь якое мы афармлялі неабходныя дакуманты і якая зрабіла ўсё магчымае, каб мы ўклаліся ў тэрміны і з ЗАГСам, і з консульствам Чэхіі. Яна таксама вельмі за нас перажывала, прынамсі, гэта так выглядала, і нават зрабіла нам «сюрпрыз» у якасьці лепшага на адну зорку нумару ў «асноўным» гатэлі ў Празе).

У рэшце рэшт, наступны прыпынак – Прага. І наш першы прыпынак у ім – не, да паштамту мы не дайшлі – сувэнірная крама. Мы тады яшчэ ня ведалі, што яны будуць трапляцца нам на кожным баку. Выйшаўшы зь яе, мы сустрэлі сваю суседку па паверсе. Ня ў Менску, дык у Празе пагаварылі. Яны падарожнічалі таксама ў паралельным туры, які дазваляў нармалёва паглядзець прынамсі Прагу. А нам трэба было бегчы далей…

Назвы плошчаў/вулачак/палацаў/замкаў/вежаў і г.д. праскоквалі міма маіх вушэй, як макароны над Парыжам. Ды й усе ведаюць, мабыць, чым славутая Прага. Таму распавяду толькі тое, чаго я б раней ніколі не падумаў і ніколі б пра тое не задумваўся. А цяпер я гэта ведаю дзякуючы нашаму праскаму гіду – супрацоўніку расейскага консульства, здаецца, – які заўважна паважае краіну, у якой жыве й працуе. Гэта было бачна цягам усяе нашае экскурсыі.

• Прагу называюць «стовежавым горадам», і гэта яшчэ сьціпла, бо насамрэч у ім больш за 600 вежаў.
• Я яшчэ зьдзіўляўся, пабачыўшы на хатах падвойную нумарацыю. Высьветлілася, што ўсё настолькі цяпер проста, як раней было складана. За часамі, калі Прага яшчэ ня мела ані нумароў хатаў, ані назваў вуліцаў, адназначна хаты ў горадзе ідэнтыфікавалася з дапамогай «дамавых знакаў», якія былі па ўсім горадзе ўнікальныя. Болей за тое, чаму былі? Яны й цяпер радуюць вока шматлікіх турыстаў. Пазьней увялі скразную нумарацыю дамоў ва ўсім горадзе, таму й вісяць нумары кшталту «556, старэ места, Прага 1». Аднак яны таксама ня проста «вісяць», а могуць выконваць чыста ўтылітарную функцыю: калі пазначыць такі адрас на капэрце – ліст дойдзе да адрасату. Ну а «сіняя нумарацыя» - найбольш позьняя, унікальная ў межах аднае вуліцы. То бок звыклая для нас адрэса кшталту «горад – вуліца – нумар хаты». Ну а «Прага 1» - гэта ўжо адміністрацыйнае дзяленьне на раёны, якіх у Празе ад 12 да 14.
• Дарэчы, «staré mĕsto» і «nové mĕsto» - гэта паняткі абсалютна розныя і маюць разьбежку ў два стагодзьдзі: прыблізна XII і XIV-е.
• Навошта чэхам такія літары, як вышэй, а яшчэ ў іх ёсьць «а пад націскам» – я ня ведаю. Тое, што яны азначаюць ня націск – гэта дакладна. А вось іхняя літара «h» перадаецца як нашая «г», нашаму «х» адпавядае ў іх спалучэньне «ch»; ну а «g» – гэта нашае «г фрыкатыўнае», альбо «ґ ». Даволі важкі аргумэнт для ўжываньня лацінкі ў нашай мове. І напрыканцы: «ř» - гэта адзіны гук «рж» (прыблізна бы ў нас «дж» і «дз»).
• Гід з гонарам распавядаў пра прамысловасьць Чэхіі. А то б я й дагэтуль ня ведаў, што «беларускія» тралейбусы маюць чэскае «сэрца». Зрэшты, цікава, адкуль у яго такія зьвесткі?
• Ну раз ужо пра транспарт, дык у ім вельмі проста заўважыць адрозьненьне «нашых» людзей ад «іхніх». Сьпярша пра тое, што ў Празе няма гэтых сама тралікаў. Там езьдзяць аўтобусы, шырока разгалінаваная сетка трамваяў, 3 лініі мэтро. На ўсе віды транспарту – 1 праязны квіток. Пра гэта нам, дарэчы, добра папярэдне патлумачыў Ігар, папярэдзіўшы, каб не надумалі ні ў якім разе ехаць «зайцамі» – сабе даражэй абыдзецца. Квіткі (па-чэску jizdenki) ў залежнасьці ад кошту дзейнічаюць пэўны прамежак часу. Адлік вядзецца ад моманту, калі іх прабіць. Пасьля гэтага за найтаньнейшую «іздэнку» можна езьдзіць 20 хвілінаў наземным транспартам ці 30 хвілінаў, але ня болей за 5 станцыяў – у мэтро. Менавіта з гэтымі разыходжаньнямі ў часе паездак для наземнага транспарту і для падземкі ў нас і здарыліся непаняткі (добра патлумачыў Ігар прынцып, але не да канца), бо па часе нам хоць нібыта й хапала «іздэнкі» за 18 кронаў (курс на той час у межах 22-25 чэскіх кронаў за 1 эўра) даехаць ад цэнтру да гатэлю, дзе мы жылі, аднак мы аніяк не ўкладаліся ў дазволеныя 5 станцыяў. Усе астатнія даражэйшыя квіткі дзейнічаюць па часе аднолькава як для аўтобусаў-трамваяў, так і для падземных ліпіздрычак. Як вядома, у нас усё абышлося добра. Дзякуй Богу.
• Мы карысталіся толькі адным відам грамадзкага транспарту Прагі - мэтро. Але і ў ім кідаецца вочы адрозьненьне нашых менталітэтаў. Пражане не сьпяшаюцца заходзіць у мэтро. На прыпынку цягнік спыняецца, тады пасажыры пачынаюць падымацца са сваіх сядзеньняў і спакойна выходзіць. Пасьля пачынаецца працэдура ўваходу, пасьля чаго ліпіздрычка яшчэ нейкі час стаіць. Як гэта кантрастуе з нашымі людзямі і транспартам, які заўсёды сьпяшаецца зачыніць дзьверы так, каб прышчаміць каму-небудзь… ну, хвост.
• Турыстаў у цэнтры Прагі сустрэць лягчэй, чымся абарыгенаў. Болей за тое, між турыстаў лягчэй за ўсё сустрэць гасьцей з Усходу – расейскамоўных, кітайцаў, ну й палякаў. Так увесь час і хадзілі і толькі чулі адусюль маскальскую мову. Не хапала нам са сваёй групы.

Група, дарэчы, падабралася яшчэ тая. Насупраць нас у аўтобусе (цераз праход) сядзела яшчэ адна маладая парачка, якія вялі сябе больш разьвязана, ніж мы. Аднак яны былі найбольш падыходзячымі нам па ўзросьце і зацікаўленьнях (і яны мелі фоцік «кэнан»  ), і зь імі можа й было б цікава стусавацца, напрыклад, у Вене (пра «Розэнбэргер» потым), калі б мець больш цягі да зносінаў і… каб яны не палілі.

Частку групы (ня лепшую частку, скажам проста) складалі дзеці (дзеці – пайшлі ў нару бзьдзеці!), якія ехалі невядома чаго і да таго ж ня ў першы раз. Карацей, ехалі дзеля чаго заўгодна, але ня дзеля экскурсыі. Галасілі, ставілі на вушы ўсе гатэлі, дасталі ўсіх пасажыраў аўтобусу. Але што такое дзіцячыя свавольствы ў параўнаньні з дарослым шавінізмам і тупасьцю…

Гэты дзядзька са сваёй жонкай сядзелі ў аўтобусе якраз перад намі. Ягоны «талент» напоўніцу выявіўся ўжо падчас першага дню ў Празе, калі трэба было здагадацца, што нас чакае за паваротам такога, што цесна зьвязана з Прагай і прыемна для нас, беларусаў. Вох і цяжкую задачу задаў праскі гід гэтым дарослым! Ну хто яшчэ зь беларусаў прыгадваецца ў шчыльным зьвязку з Прагай? Акрамя радыё «Свабода», натуральна, але гэта ж усё-ткі зборны панятак. Будынак «Radio Liberty» мы на другі дзень знайшлі-ткі, дарэчы. Па праўдзе, мы знайшлі яго і ў першы дзень, але проста абмінулі яго ўвагай. Ну а калі я даў «падказку» наконт Францішка Скарыны, яны яшчэ пачалі выдумляць нейкіх іншых асобаў! Гэта быў першы пэрл.

У другім выпадку наш гід для параўнаньня прывёў прыклады падабенства некаторых (не-ка-то-рых!) словаў у чэскай і маскальскай мовах (пры тым, што ён ня ведаў беларускае, цікава было пачуць, як ён падкрэсьліваў адрозьненьні ў іншых маскальскіх ды чэскіх панятках, хоць па-беларуску яны якраз гучаць падобна да чэскіх). Пасьля гэтага давялося пачуць ад «нашага шавіністычнага турыста» тыраду адносна таго што вось, маўляў, «паў-Эўропы маскальскую мову перадрала ў свае мовы». Такое бязглуздае выказваньне, якое мала таго што паказвала маскальскі шавінізм чалавека, якога невядома да каго цяпер адносіць, дык яшчэ й поўнае няведаньне гісторыі прынамсі славянскага сьвету ды ўвогуле Эўропы, можна было параўнаць хіба з безапэляцыйнай заявай: «на сьняданак нам паклалі толькі чорны хлеб. Значыць, у Чэхіі няма белага хлебу,» - але пасьля такое непавагі да мовы тлумачыць яму нічога не хацелася. Хаця б таму, што я б мог проста не стрымацца. Усё адно чэская і беларуская болей падобныя. На жаль, на слых успрымаць мне чэскія словы было вельмі складана, таму мелі мы зносіны пераважна па-ангельску, а калі хто з пражанаў не разумеў ангельскае, дык тады яны разумелі беларускую і адказвалі па-расейску (у асноўным гэта старэйшае пакаленьне, выхаванае за савецкім часам).

Яшчэ колькі хвактаў.

• Крот з мультфільму, «бравы салдат Швэйк» з раману Я.Гашэка, «Бяхе́раўка», «Крушовіцэ», «Старапрамень», «Велькапаповіцкі козел», «Радэгаст», «Гамбрынус», абсэнт – гэта Чэхія. Прынамсі пра першыя два мусіць ведаць кожны (хто не ўжывае алькагольных напояў).
• Абменьнікі з камісыйнымі – гэта таксама Чэхія, на жаль.
• Чэхаславаччына – гэта ня Чэхія. Як і «чэхаславацкая мова», якой ніколі не было. Ёсьць чэская і славацкая. Яны падобныя адна да аднае, як украінская ды беларуская адпаведна (гід, праўда, казаў у параўнаньні з маскальскай, але зь ягоных словаў пра тое, што чэская больш цьвёрдая, грубая, а славацкая паўнагалосная, будзе слушней параўнаць менавіта адпаведна з украінскай і нашай). Так, чэхі сьвяткуюць «дзень першае рэспублікі» 28 кастрычніка, калі ў 1918 годзе была абвешчаная Чэхаславаччына (мы якраз трапілі на 90-годзьдзе). А вось для славакаў гэта – ня сьвята.
• Карлавы мост – гэта Прага. Калі вы не заблукалі ў Празе – значыць, вы Прагі ня бачылі. Аднаго-двух дзён для таго, каб паблукаць па Празе – недастатне.
• Непадалёк ад будынку, дзе вісіць памятная дошка Францішку Скарыне (ай, як цяжка здагадацца, хто зь беларусаў мае дачыненьне да Прагі!), знаходзіцца грэка-каталіцкі храм. Зразумела, што нашым турыстам давялося тлумачыць, хто такія грэка-каталікі і чаму сюды ходзяць украінцы. Усё-ткі маскальскі гід ёсьць маскальскі. А маскальскія турысты ёсьць маскальскія.
• Кніга басьняў Тараса Шаўчэнкі «Кабзар» упершыню без цэнзуры выйшла ў праскай друкарні ў 1876 годзе. У Празе можна знайсьці кнігі ці не на любых мовах сьвету. Цікава, каб мы трапілі ў якую буйнейшую кнігарню, ці знайшлі б мы выдадзеныя беларусамі кнігі?.. А так – абмежаваліся кучай паштовачак (яны таксама сталіся нашым насланьнём пасьля сувянірчыкаў) і пералякалі прадаўцоў гэтай кнігарні Танькавым пытаньнем пра кошт кружэлкі па Празе. Высьветлілася пасьля пяці хвілінаў іхніх пошукаў і бегатні, што кружэлка не прадаецца, а дорыцца разам зь нейкай кніжкай. Кніжку мы набываць ня сталі.
• У Празе ёсьць музэй мікрамініятур. Ізноў жа са словаў гіда, ён яшчэ круцейшы, ніж у Кыіві. Даводзіцца хіба давярацца ягоным словам, бо мы нікуды не пасьпелі патрапіць. Акрамя таго, у Празе ёсьць музэй катаваньняў. І шмат іншых невядомых мне музэяў. Якіх няма ані ў Вене, і нідзе больш.
• Калі нават гід настолькі любіць гэты горад (і краіну ў цэлым), дык што казаць пра саміх жыхароў. Я ўвесь час пра гэта задумляўся, інтэрпалюючы ўсё бачанае на нашую рэальнасьць. Пры іншым ладзе мы маглі б мець прыблізна тое самае. Дастаткова навучыцца паважаць сябе, а не лічыцца прыдаткамі маскалёў. Гід захапляўся Прагай ажно да такіх дробязяў, як паасобкавыя сьметніцы для чатырох тыпаў сьмецьця і бясплатныя пакецікі з савочкамі для шабачак на кожным кроку. А мяне яшчэ зьдзівіла, што на адным з пляцаў стаяў паліцэйскі аўтамабіль, куды шабачкі маглі падыходзіць папіць вадзічкі.
• Крыху пра апэтытнае. Традыцыйныя чэскія стравы – гуляш (хаця па назьве вельмі падобна, што ўсё ж вугорскі), кнэдлікі, чэскія каўбаскі. Апошняе – з пЫвам. Зразумела, што бяз пЫва там аніяк. Вось якраз яго з усяго вышэй пералічанага я меў ну калі ня ўдосталь, дык са смагі не паміраў.
• Праскія вулачкі, як і вулачкі большасьці гарадоў, якія мы наведвалі – гэта лябірынты і хітраспляценьні вузкіх праезных частак. Як наш аўтобус умудраўся па іх вырульваць… За такое майстэрскае кіраваньне нашым кіроўцам можна мэдаль выдаваць.
• Прага ўсё памятае. У тым ліку «шчасьлівае вызваленьне» войскамі савецкага блёку ад «Праскай вясны» ўвосень 1968 году. Мы трапілі ў Прагу якраз у той час, калі ля аднаго з адміністрацыйных будынкаў была прадстаўленая выстава з дакумэнтальнымі сьведчаньнямі тых дзён. Сьведчаньнямі тых людзей, хто ня верыў у «сяброўскую дапамогу» войскаў Варшаўскага дагавору. Ня верылі ня толькі ў Чэхаславаччыне. Пратэставалі ў Баўгарыі, Вугоршчыне, Польшчы… У ГДР на знак нязгоды з акупацыяй ЧССР быў зьдзейсьнены акт самаспаленьня. Пратэстоўцы на Чырвонай Плошчы пратрымаліся літаральна некалькі хвілінаў, пасьля чаго былі засуджаныя на зьняволеньне… Нічога не нагадвае? Існаваць імпэрыі заставалася крыху болей за 20 год, а вывад акупацыйных войскаў з ЧССР пачаўся й яшчэ раней…
• Прага памятае нямецкую акупацыю. Таму помнікі, прысьвечаныя праскаму паўстаньню 1945 году і прыходу савецкіх войскаў, а таксама тым, хто загінуў у баёх за вызваленьне Прагі, нікуды не зьнікаюць.
• Калі трэба зьняць фільм са старажытнымі дэкарацыямі – гэта ў Прагу. Са шматлікіх пералічаных гідам фільмаў мне запомніўся «XXX», які я не глядзеў, праўда. Калі трэба наведаць опэру ці паслухаць арганны канцэрт – гэта таксама ў Прагу: квіткі тут каштуюць на парадак ніжэй, чым у іншых суседніх краінах, якія ўжо ўвялі эўра.
• Дарэчы, з-за таго, што курс эўра да кроны у чыста матэматычным выражэньні тут вышэйшы, чым адносіны злотага да эўра, мне ўвесь час здавалася, што кошты ў Празе ну проста завоблачныя. Але пасьля ўжо зразумеў, што трэба было ўсё перакладаць у эўра. Так мы б зараз мелі яшчэ купку сувэнірчыкаў і, што самае галоўнае, нават некаторыя карысныя рэчы прывезьлі б. Асабліва калі б ведалі, што ніякае праверкі рэчаў на мяжы ня будзе. Гэх, каб ведаў, дзе ўпадзеш, саломкі пасьцяліў бы…

Гатэль «Глёбус», у якім мы правялі дзьве ночы, парадаваў мяне да глыбіні душы ў першы ранак у ім (ну, калі не лічыць ночы, якая адчыняла зусім іншыя сакрэты – усё-ткі гэта была толькі трэцяя нашая шлюбная ноч). Швэдзкі стол – гэта яны прыдумалі, канечне, проста выдатна. Зь іншага боку, глядзіш на гэтую разнастайнасьць у ежы і ня ведаеш, як жа яны і ў якой пасьлядоўнасьці ўсё гэта спажываюць. Аднак мне стала ўсё па барабане яшчэ пасьля першага сьняданку ў транзытным гатэлі, таму я панакладаў сабе, помніцца, замест сьмятаны нейкага соўсу. Але на наступны дзень, каб не клапаціцца пра тое, што з чым есьці можна, а што нельга, я проста награбаў сабе ў талеркі ўсё, што трапляла пад руку. Дзеля гэтага спатрэбіліся тры заходы. Шкада, што з сабой ежу выносіць забаронена. Давялося гэта ўсё зьядаць. А як жа ж: нам пагражаў доўгі пераезд…

Ну а яшчэ, калі мы заблукалі-ткі на другі дзень, адарваўшыся ад нашага экскурсаводу і групы, мелі такія глябальныя пляны… У выніку былі радыя, што неяк выбраліся з цэнтру (па дарозе накупляўшы крыху марачак), здолелі памяняць яшчэ крыху грошай і набыць чарговую порцыю сувянірчыкаў, апраўдваючы сябе тым, што гэта ўсё ў мэтах паесьці. Падчас наступнае вылазкі «ў горад», пад’еўшы, мы зразумелі, што для запляняваных наведаньняў музэяў і мюзыклаў час надта позьні… Аднак прыемна самім адшукаць «будынак, які танчыць» і які нам апішуць потым з вакна аўтобусу; прыемна палазіць па чыгуначным вакзале, пра які нам увогуле ніхто я слова не сказаў; знайсьці галоўпаштамт (а як жа безь яго), выстаўлены для агляду легкавік маркі “ЗіЛ” невядома якога году; побач зь ім – краму дробных фіговінак «Банкрут» па сьмешных коштах; ды і ўвогуле паблукаць па вулічках, дзе няма гэтых усюдыісных турыстаў…

Таньку «Глёбус» парадаваў суседзтвам зь ім праскіх зайцоў і вожыкаў. Столькі піску ваколіцы даўно ў той момант ня чулі.

Як ні шкада, а з Прагай давялося разьвітвацца, так нічога і ня ўбачыўшы. Таму калі майго аповеду недастаткова – варта зьезьдзіць туды ня раз і пабачыць самому на ўласныя вочы. Таму не хацелася б навязваць уласныя ўражаньні. Бо для мяне галоўным вынікам гэтае экскурсыі стала тое, што мы можам мець тое самае і ў сябе. Паездкі ў Польшчу мне для гэтага тады не хапіла…

Відаць, я пачну не па храналёгіі, бо ад паездкі яшчэ не зусім астылі эмоцыі. Таму трэба карыстацца гэтым момантам, бо далей увогуле ня схочацца распавядаць. А пакуль па гарачых сьлядох скажу, што ўсё выйшла прыблізна так, як я й чакаў. Але гэта ў цэлым, а ў дробязях…

Усіх дастаў ужо пераезд праз усю Польшчу, а наперадзе былі яшчэ целяпаньні па ўсёй Чэхіі, заезд у Вену і вяртаньне назад праз некалькі гадзін, а яшчэ ж чакала доўгая дарога дахаты… Адсыпацца ў гатэлях не было як: трэба было а 7-й пачынаць сьняданак, праз гадзіну зьяжджаць, і так тры дні запар. Што праўда, у аўтобусе нам стараліся стварыць як найболей спрыяльныя ўмовы: нейкае падабенства кандыцыянэру, гарачыя напоі “усё-ўключана-ў-кошт-туру” (я пра гарбату-каву), дэбільная музычка ў дарозе і нармалёвыя камэдыі, ну і зразумела, санітарныя прыпынкі. А да гэтага ўсяго ў поры, калі мы ня спалі, дадаваліся разнастайныя відарысы за акном, якія залежалі ад таго, па чым мы ехалі: то лясы-гаі, то пасьля яны зьмяняліся раўнінамі-палямі з чаргаваньнем іх вёсачкамі з вузенькімі вулачкамі; ці прамысловыя раёны з натыканымі паўсюль рэклямамі; ці яшчэ ў тых сама вёсачках непадалёк ад беларускае мяжы напачатку проста сустрэць надпісы па-маскальску, а аднаго разу – і па-беларуску; потым іх меншала па меры аддаленьня ў глыб Польшчы, а большала схілаў-уздымаў, бо недзе ў сярэдняй ці заходняй Польшчы горы Судэты; а на палёх скочуць ня толькі каровы, а й казулі; а ў гарадох поўзаюць ня толькі вожыкі, а й зайцы…

Але першае ўражаньне ад дарогі – гэта, пэўна, пераход мяжы. Нечым падобны да спакойнага штампаваньня пашпартоў на пераходзе Белавежа – Перароў у леташняй нашай паездцы ў Польшчу (ці гэта 2 гады таму ўжо было?..), нават рэчы не правяралі. Таму страшнавата было ўвозіць назад свае ні разу незадэкляраваныя тэхнічныя прылады разам з прыдбанымі сувэнірамі. Аднак не – ні “туды”, ні “сюды” ніхто нічога не шманаў. Так што і ў гэтым усё было проста цудоўна.

Наступны прыпынак пасьля мяжы дадаў падставаў для напаміну, што мы яшчэ ня так далёка ад’ехалі: рэклямныя надпісы дубляваліся па-польску і расейску. А яшчэ на гэтым стопе мы пачалі ўжо затарвацца сувэнірчыкамі. Такім чынам, Алесь будзе рады… Што праўда, з польскай тэрыторыі паштовак адыслаць не выйшла, бо мы літаральна праляцелі яе мінуючы буйныя населеныя пункты. Праляцелі – гэта ўмоўна, калі ўлічыць, што дазволеная максымальная хуткасьць для аўтобусаў на тэрыторыі Польшчы – 70 км/г.

Джерело: Вясельнае падарожжа

Вой як цяжка пасьля вясельнага падарожжа вяртацца да нармалёвага жыцьця…

Асабліва калі яно сустракае развалам у кватэры і "мінус адной" зь ліку нашых жывёлінаў.

Затое цяпер ужо сонейка. А жывёлы бяз нас змучыліся заўважна, ага.

А падарожжа стамляльнае, але прыемнае. Бо без аніякіх адмоўных сюрпрызаў. Наадварот, усё прайшло настолькі гладка, што нават мяжу назад праляцелі амаль імгненна. Без ператрусаў. А было крыху ніякавата за ноўтбук ды каробку Krušovice. А вось жа высьветлілася, што каб ведаць - дык можна й болей.

Столькі новага можна даведацца адзін пра аднаго ў першыя дні…

Арганізатары пазыцыянуюць гэты фэст як аналяг баварскага Актобэрфэсту і спадзяюцца… спадзяваліся, што фэст дапаможа павышаць культуру пЫвапіцьця. Да Актобэрфэсту дабірацца далекавата, таму мы вырашылі прызямліцца ў Лягойску. Далібог, атрымалася запрасіць у кампанію Сярогу (для канкрэтыкі будзем абазваць яго Зуем ) і Ваську (для канкрэтнасьці будзем абазваць яго Васькам ). Нарэшце пазнаёміліся зь легендарным амаль ужо (па шматлікіх ягоных аповядах) Зуевым сонцам.

Ну, тыя ж самыя арганізатары культуру пЫвапіцьця пачалі прапагандаваць нейкай пустой 800-літровай банкай “Балтыкі”, якая ўвесь час целяпалася сама і целяпала ўсім астатнім нэрвы. А мы распачалі вывучаць пЫвапіцьце з разгляду пясочных фігурак, якія невядома якім чынам там апынуліся.

Жаданьне ўдзельнічаць у конкурсах адпала пасьля таго, як пабачылі “адборачны тур” на яго. У ўдзельнікаў проста спасьціганьне культуры спажываньня пЫва пачалося крыху раней, і ім ужо было раўналежна, дзе ўдзельнічаць. А яшчэ ж і вядоўца была нейкая страшная, дык мы здаволіліся назіраньнем і стралянінай па пустых бутэльках у тыры.

Са здабытых артэфактаў каму дастаўся куфаль пЫва (справядліва заслужаны нашай тройкай за колькасьць выпітага пЫва беларускага гатунку, які ня стану называць не таму, каб не рэклямаваць, а проста таму, што нават язык не падымецца назваць гэта), назьбіраныя, але незрэалізаваныя жэтоны на яшчэ адзін такі самы куфаль (там на ім самім да таго ж налепленая рэкляма гэтага быррррррла) і халяўная падстаўка пад кружку, якую я аніяк не данясу на працу, дзе яна спатрэбіцца больш.

На другі дзень праграма абяцала быць цікавейшай, аднак і тут мы пабавіліся выступам “Палацу” ды фаяршоў, бо на наступны дзень не было ўжо як. Ды й бачна стала, што свайму дэклямаванаму прызначэньню – “падвышэньню культуры пЫвапіцьця” – фэст не адпавядае. Наведнікі ж тыя самыя, што й на ўсіх іншых папойках (хіба што іх там менш, бо ня ўсім так далёка ахвота выбірацца), а дзяржава пра якое-кольвечы адрозьненьне аднаго “празьніка” ад іншага таксама ня дбае. Тая ж “Балтыка” вісіць на ўсіх мерапрыемствах у Лагойску.

Гэты пост, які я-ткі дапісаў, распачынае сэрыю запісаў пра "тое, дзе я быў". Іх вельмі лёгка будзе адрозьніць ад іншых нават назовамі - настолькі яны будуць трывіяльныя. А вось самі падзеі - даволі нетрывіяльнымі.

 

Такі я падмануў. Узяўшы зьвесткі, як дабірацца, з крыніцы двухгадовае даўніны, ня ўлічыў, што за гэты час нешта магло зьмяніцца. Таму адразу скажу, што з чыгуначнага вакзалу ня трэба сядаць ні на які яшчэ транспарт да вакзалу аўтобуснага: апошні збудавалі зусім побач ля першага. Мяркую нават, што адмыслова пад сёлетнія "дажынкі".

Такім чынам, як заўсёды, даведаўся, што я еду, за дзень да імпрэзы. Палаткі дастаць не было як і ў каго, але ж хіба мы падобныя да тых, каго клапоціць прагноз надвор’я?

Як паказала практыка, купка цёплае вопраткі на выходных аказалася абсалютна лішняй. Таму халодны квас на вакзале быў якраз дарэчы. Недарэчы пякло сонца цераз шкло вагону. Як толькі вызвалілася месца на процілеглым баку вагона - можна было крыху перадахнуць, нават паспаў. Па дарозе да Воршы, дарэчы, міналі Барысаў. На наступны дзень, у нядзелю, там якраз ладзілі сьвята старажытнага пісьменства і друку. Што праўда, па той частцы гораду, міма якой мы праяжджалі, гэтага не было заўважна: горад нават страшнейшы за наш. Відаць, сюды сьвята дайсьці не павінна было.

Можа, праз сьпёку, якая так канстраставала з папярэднім днём, надта задаўбаўся ехаць, хоць гэта й хутчэй, чым дахаты. Нарэшце - Ворша. На пэроне мужык проста падышоў і спытаўся, ці не на Крапівенскае поле я кіруюся. Ягоны заплечнік быў такім сама па памеры, як мой, калі не лічыць яшчэ палатку, і я зразумеў, што ўсё атрымоўваецца проста цудоўна.

Аднак Ворша сустрэла нас ня надта госьцепрымальна. Нягледзячы на тое, што аўтобусны вакзал "апынуўся" побач з чыгуначным (ну, пра гэта я паведамляў спачатку), аўтобус, якога мы чакалі, раптоўна "паламаўся". Наступны ў той бок толькі празь дзьве гадзіны, абяцаную замену знайсьці аніяк не маглі, а астатнія маршруты чамусьці не ламаліся. Ну што ж тут зробіш: вакзал такі адгрохалі, што на запасны аўтобус грошай ужо не засталося. Прыехала наўзамен недзе праз паўгадзіны маршрутка зь Віцебску. Амаль усю цалкам яе й занялі наведнікі фэсту.

Далейшыя апасеньні Яна (так звалі майго шчасьлівага спадарожніка), што па дарозе могуць яшчэ "сустракаць", апынуліся марнымі. Хіба ля самага месцу фэсту тусаваліся дзьве машыны мянтоў, якіх ужо на пляцоўцы апрацоўваў наш чалавек з падвязаным языком. Так яны й вярнуліся да сваіх баранаў машынаў зь неразпакаванай камэрай. Што праўда, сьцяг-ткі забралі. А шкада: стаяў ён на ўзгорку, там яго здалёк відно было (сам фэст ладзіўся ўнізе, на спуску з гары). Ну зразумела ж, баяцца: а раптам хто ўбачыць.

Палатку мы выстаўлялі ў атачэньні маскальскіх сьпеваў пад гітару і, зразумела, выпіўкі. Аднак тое, што на сцэне выстаўленая была гукаўзмацняльная апаратура, абнадзейвала, што фэст пройдзе на нябачным дагэтуль узроўні (раней жа сьпявалі абсалютна unplugged). Аднак калі прыехалі першыя ўдзельнікі-музыкі, высьветлілася, што па дарозе мікрафоны ўсё ж былі сканфіскаваныя. А шкада: цераз рэчку ўжо відаць была вёска Крапіўна. Ну зразумела ж, баяцца: а раптам хто пачуе.

Зьміцер Сідаровіч, высьвятляецца, быў на самым першым гэтым фэсьце ў 1991. На фотцы ён мне здаваўся больш старэйшым ужо і - адназначна - не такім кабаном. У добрым сэнсе гэтага слова. Некаторыя зь песьняў у ягоным выкананьні я чуў упершыню. А Ян дык і ўвогуле толькі зараз пазнаёміўся з творчасьцю гэтага экс-салісту гурту "Камэлот".

Ну што казаць, калі Аляксей Галіч даведаўся пра тое, што будзе ўдзельнічаць, толькі зранку ў той дзень, 6 верасьня. Выканаў колькі песьняў на творы іншых паэтаў, бачна, што стараўся, голас прыемны такі. Таму можна дараваць тое, што тэксты забываўся.

Абсалютным адкрыцьцём (прынамсі для мяне) стаўся выступ маладзёна, якога арганізатар прадставіў Міколам. Давялося пашкадаваць пра адсутнасьць мікрафонаў: арганізатар таксама папярэдзіў, што Мікола пачатковец і сьпявае вельмі ціха. Але што сьпявае! Усе тэксты - пераробкі вядомых песьняў на прыгожай чысьцюткай беларускай мове. Падкрэсьліваю: не пераклады, а пераробкі. Кшталту "Францішак Скарына і Піцер" на матыў "В неізвестной стороне, На чужой планете Предстоіт учіться мне В універсітете…" Альбо "Ўодка беларуская" (так-так, памылкі няма: менавіта Ўодка): "Паміж чаркаю і шкваркай - Ўодка беларуская…", "Паміж зельцам і вяндлінай - Ўодка беларуская", ці нешта падобнае; быў там і прыпеў са словамі пра капыткі, што таксама прыемна: бачна, што чалавек ня проста ведае беларускую мову, але й цікавіцца культурай. Вось толькі словаў зусім не памятаю, шкада; а калі б дзе яго яшчэ сустрэць, дык далібог, набыў бы сабе ўсе ягоныя песьні. Слухачам, па ўсім відаць, таксама "ўставіла", бо пляскаць пачыналі яшчэ ў час песьняў. Што часта замінала слухаць: Мікола й сапраўды сьпяваў надта ціха… А мікрафоны ў наступны раз укінуць у заплечнік можа любы чалавек.

Музыкі адыгралі і, стаміўшыся, узялі перапынак. Мельнікава ўсё не было. На сцэну ўлез нейкі маскаль з гітарай. Што праўда, ён дык хоць і ні бум-бум па-беларуску, але пару разоў тыркаўся падыграць ці то "Паветраны шар", ці "Гасьцей" "Крамбамбулевых" нават. А вось слухачы на гэтым мерапрыемствы сабраліся збольшага, склалася ўражаньне, папіць гарэлкі і пасьпяваць/паслухаць маскальскія сьпевы. Карацей, тая самая "народная гулянка" ў меншым маштабе.

Ненадоўга спыніў гэта Сідаровіч гэтым разам з самаробным інструмантам, назву якога я, на жаль, не запомніў. Але гэта нешта было гарадзенскае, а па гучаньні падобнае да шатляндзкае валынкі: надзімаецца мех, паветра зь яго выходзіць праз дуду, на якой і ствараецца мэлёдыя. Цяпер зразумела, чаму Сідаровіч такое камплекцыі: трэба мець неблагія лёгкія, каб увесь час надзімаць той мех. А ён адыграў нам цэлую сярэднявечную дыскатэку. І сам фігуры паказваў, і Галіч кіраваў наперадзе строю. Аднак тым, хто ішоў за ім (некаторым, сугрэтым напоямі), было па барабане. Мне, несугрэтаму, акрамя фоціку іншае пары не было, таму ўсё й засталося тут, у здымках.

Недзе каля гадзіны ночы 7 верасьня музыкі разьехаліся, Мельнікава ўсё не было, астатнія заняліся сваімі справамі. Я-ткі ня вытрымаў і пайшоў спаць, хоць дыскатэка была яшчэ ў самым разгары. А, дарэчы. Мікрафоны-то сканфіскавалі, а калёнкі засталіся. Таму тое, што было на кружэлках, чуваць было лепей.

Зранку прачнуліся ад сьпеваў пад гітару. Вылажу з палаткі: ёлкі, Мельнікаў грае! Як і ў мінулым годзе, паводле аповеду Яна, яму, відаць, халадно не было. Доўга зранку затрымвацца ўжо ніхто не хацеў, ды і ў Мельнікава самога жаданьня вялікага не было. Пакрысе ўсе сабраліся.

Так атрымалася, што хоць разыходзіліся мы паасобку, маленькімі групкамі, аднак на прыпынку ўсе пасьпелі да аднае маршруткі. Сорамна было чуць у салёне, дзе акрамя нас ехалі і іншыя пасажыры, размовы "нашых" турыстаў, як яны правялі той славуты мінулагодні фэст: колькі яны пасьпелі выпіць падчас затрыманьня ў міліцэйскім пастарунку. Дзякуй Богу, прыехаўшы на вакзал, мы зь імі разьвіталіся. Атрымаался знайсьці нават берасьцейскае пЫва. Якраз прыгравала сонейка, на якім мы прасядзелі ў чаканьні электрычкі дахаты.

 

Усё было проста цудоўна.

…калі скажу, што нашыя ходнікі (і ў тым ліку раварысцкія дарожкі) абсалютна не прызначаныя для таго, каб па іх катацца на ровары. А таксама такі спосаб паездак вымушае набыць званок, бо пешаходы - бы вадкасьць: займаюць увесь прадастаўлены ім аб’ём (то бок - шырыню ходніку). Пра стаянкі для равароў ля крамаў, напрыклад, увогуле й сказаць няма чаго… Усё, буркатаньне скончанае.

 

Лошыцкі парк

Пакуль ён яшчэ існуе ў тым выглядзе, у якім сама прырода распарадзілася. Бо калі ж дабяруцца гэтыя уродзкія рэстаўратары, то нешта глядзець будзе позна…

Ну, а пачалося ўсё, як і мае быць (хоць я сам гэтага не чакаў) са спатканьня з напамінам пра нашую "шчасьлівую савецкую мінуўшчыну". Не заўважыўшы сьпярша ўласна парк, я пераехаў на іншы бок вуліцы, дзе й пабачыў гэты крыж, усталяваны дзеля ўшанаваньня памяці бязьвінна закатаваных бальшавікамі беларусаў падчас рэпрэсіяў 30-40-х гадоў. Паводле Зянона Пазьняка, у Лошыцы расстраляныя ад 7 да 10 тысячаў чалавек.

 

Канечне ж, адразу бачнае адрозьненьне ў стаўленьні ўладаў да ўшанаваньня ўсялякіх хатыне-падобных вёсак, з аднаго боку, і замоўчваньня бальшавіцкіх злачынстваў, зь іншага боку.

Ну што ж, ня так сорамна ўсьведамляць, што ня ты адзін ня ведаеш дакладна, дзе тут "Лошыцкі паркава-архітэктурны ансамбаль". Але ўрэшце мы-ткі яго знайшлі. Далей рушылі хто роварам, а хто й подбегам за ім.

Пастраляць там не давалі, як сьпярша падумалася - гэта, відаць, была падрыхтоўка да якога-небудзь фэсту. То мы рушылі далей. Увогуле там раздольле, і месца хапае ня толькі для лучнікаў. Хто засвойваў лазаньне па дрэвах (са страхоўкай, відаць, нейкі альпініст), іншая моладзь дык і проста лазіла па камяніцы (на жаль, ня ведаю, парэшткі якога збудаваньня то былі), некаторыя купаліся ў рачулках (адна зь іх, што працякае там - Сьвіслач, а ёсьць другая, назоў не запомніў), але большасьць прыходзяць/прыяжджаюць сюды папіць гарэлкі/паесьці шашлыкоў…

Падчас ад’езду з Лошыцы, ужо на адваротнай дарозе, і прыйшло разуменьне таго, што… Што няма дзе ля крамы нават прыткнуць ровара! А пакідаць яго ля якога слупа на лёс моладзі, што прыйшла "патусавацца" надвячоркам, не схацелася. Таму так я ўчора ў краму й не патрапіў.

Пабачыўшы гэтае дзіва, адразу ўзгадалася, што трэба б зазірнуць было на бачыну РаянЭйр - здаецца, яны там абяцалі за 10 эўра зладзіць палёт з Польшчы да Вялікабрытаніі й назад…

Я паспрабаваў выбраць у іх маршрут "Ўроцлаў - Лёндан" (з Варшавы магчымы быў толькі адзін рэйс на Дублін). Пасьля 5-хвіліннага чаканьня мне прапанавалі наступныя кошты: мінімум 209 злотых з Уроцлава (€65), назад дык і ўвогуле ад 409 zł. Але й гэта было ня ўсё. Калі я выбраў канкрэтныя рэйсы са сьпісу прапанаваных, да кошту палётаў дадаліся яшчэ няўлічаныя ці то камісыйныя зборы, ці то падаткі (што праўда, мяне шчыра пра гэта загадзя папярэдзілі на папярэдняй бачыне). Кошт палёту "туды" падняўся яшчэ на 70 zł, "назад" - на 166. Гэххх… Праўда, магчыма, гэта й сапраўды таньней, чым на іншых авіялініях. Таму што, напрыклад, на галоўнай бачыне ў іх была прапанова зьлётаць ва Францыю за £5. Ня ведаю, чаму ў хвунтах стэрлінгаў - магчыма, дзейсна толькі для брытанцаў.

Зрэшты, калі абраць польскую вэрсыю бачыны, адразу зьявілася прапанова ў злотых. Ага, значыцца, "найтаньнейшыя авіялінія ад 50 PLN" (каля €16). Ну вось, зусім іншая справа. Падрабязьней атрымалася нават высьветліць, што ёсьць рэйс з Катавіцэ да Лёндану па ну зусім ужо сьмешным кошце 39 zł (крыху болей за €12). Зьдзяйсьняецца гэта так: зарэзэрваваць квіток неабходна да 31 ліпеня, а дата палёту - між 28 кастрычніка і 26 сьнежня. Ну добра, засталося яшчэ толькі атрымаць Шэнгенскую візу, якая абыдзецца даражэй за палёт да Лёндану. Вяртаемся ў рэальнасьць.

Атрымалася нарэшце ўбачыць, што ж за лясок месьціцца па дарозе дахаты. Адразу ўзгадаўся парк воінаў-інтэрнацыяналістаў у Берасьці: удзень прыемна зацішны й прахалодны, а падвечар жудаснаваты з прычыны розных тусовак, ад якіх невядома чаго чакаць.

Затое фарсыраваў (давялося ж) горку каля аўтацэнтру "Фальксвагену". Фотаздымак акурат зь яе вяршыні. Спуск яшчэ круцейшы. Але я не сьпяшаўся - фотапаляваньне абяцала быць захапляльным: ля будкі з вартавым сабакам варушыліся найагіднейшыя істоты…

Вось дзе гадуюць гэтых падлюкаў! На фотаздымку - яшчэ ня самы буйны асобнік (той пазіраваць ня надта зьбіраўся). Ну і - калі ня вельмі добра відно - я не вінаваты: падыходзіць бліжэй не наважыўся. А раптам яны галодныя?

Ну а гэта пабачыў ужо пасьля зьлёту з гары. Ууух! Нехта, відаць, таксама кайфаваў за стырном. Цікава, на колькі ж ён "дакайфаваўся"?

Але пра гэта задумляцца ўжо не было як, калі апошні кавалачак шляху давялося паезьдзіць па "раварысцкіх дарожках". Вось гэта, блін, паласа перашкодаў!  Ну і гэтак далей, глядзіце пачатак запісу…

P.S. Чым ёсьць Лошыцкі парк для менчукоў.

Жытомір не зьдзівіў чысьцінёй на вуліцах - усё той самы срач, бы ў Кыіве. Хоць людзей значна меней жыве, ага. Відаць, гэты паказьнік найбольш цікавіў некаторых зь беларускіх гасьцей дзеля параўнаньня, "у колькі разоў Жытомір больш забіты за Менск". Вялікія гарады таксама разбэшчваюць чалавечыя норавы, угу.

Але затое, як і ў Кыіве (а зрэшты, чаму гэта павінна быць дзіўным?) украінцы любяць і паважаюць украінскую мову. Гэта я ўпершыню пачуў у сябе за сьпінай у маршрутцы (дарэчы, у іхніх аўтобусаў такія дзіўныя насы ) ад малога дзіцяткі і канчаткова ўпэўніўся, наведаўшы вянчаньне ў пратэстанцкай царкве. Але ж мова нічога б не азначала без жаданьня ведаць сваю гісторыю (для параўнаньня - пасьля выкладаньня гісторыі Беларусі на чужой мове цераз год і сам прадмет нашай гісторыі ўжо стаўся непатрэбным), і таму ў гарадзкім транспарце вісяць абвесткі з прозьбамі дапамагчы ў зборы зьвестак пра жудасныя часы Галадамору.

Гасьцей зь іншых краін жытомірцы, на жаль, зусім не любяць і не паважаюць . Асабліва ў выходныя і сьвяточныя дні, а яшчэ асаблівей - у гэтыя ж дні пасьля 15-16-ці гадзін дня. Гэткім чынам мы абышлі ў суботу ці не паўгораду ў спробах разьмяняць валюту ў банку (таму што жадаючых разьмяняць нам яе на вуліцы было даволі шмат). І толькі адзін банк быў адчынены! Гэта задаволіла ўсе нашыя патрэбы да канцу дню, а ў нядзелю ўсё паўтарылася (пошукі абменьнікаў), бо ў цэнтар (дзе й месьціцца банк "Храшчатык") мы тады ня выбраліся. Так і не дабіўшыся нічога, вырашылі адкласьці абмен на панядзелак, бо ж у працоўны дзень павінны працаваць усе, нават казлы банкі. Хех, як мы памыляліся…

Якраз у нядзелю была Тройца. А ва Ўкраіне ў выпадку, калі сьвята прыпадае на выходны дзень, то яно… пераносіцца на наступны працоўны. Такім чынам, панядзелак быў выходным днём… Аднак нас ізноў выратаваў ад галоднае сьмерці банк "Храшчатык"! Хапіла адарвацца і на галоўпаштамце (адразу пайшлі шукаць яго, бо іншыя паштовыя аддзяленьні нават і не спадзяваліся ўбачыць адчыненымі, займеўшы такі вопыт бадзяньня па чужым горадзе ў вызодныя дні) на марачках (праз што ў сваю чаргу займеў яшчэ адзін клопат - акрамя таго, што не магу ніяк знайсьці апошні знак задыяку ў калекцыі польскіх марак, дык цяпер яшчэ такая самая лухта і з украінскім наборам , але й добра што хоць так, а то мог і не ўпрасіць прадаць мне зусім нічога), і нават на пЫва хапіла ў выпадкова знойдзенай краме, у якой (нават) былі кошыкі для прадуктаў амаль як у сапраўднай краме! А значыцца, можна было са спакойнай душой пакідаць гэты горад… каб пасьля на адным з прамежкавых прыпынкаў ледзь не спазьніцца на цягнік з-за доўгіх пошукаў чарговае пляшкі. Дарэчы, увоз напояў слабей за 7% абаротаў не абмяжоўваецца. Але гэта ўжо зь іншае вопэры…

Ай, фоткі па-дурацку ўстаўляюцца. Давядзецца так расказаць, што ўразіла яшчэ, і гэта асаблівасьць толькі Жытоміра (ну і яшчэ некалькіх гарадоў Украіны, але ня Кыіву): наяўнасьць карткі для паездкі ў ліфце. Так мы й хадзілі туды-сюды на дзявяты паверх 9-ціпавярховае хаты. Але самы экстрым быў, калі пасьля вясельля засталося паўтарашак сто нераспачатае мінэралкі/газыроўкі, і калі мы з Хведзем загрузілі яе ў ліфт, высьветлілася, што ў нашае "гаспадыні" скончылася картка (яна, дарэчы, разьлічаная на 100 паездак у ліфце). Хведзя вельмі нам дапамог тады…

Вох, і цяжка ажывіць у памяці падзеі тыднёвай даўніны. Буду болей карыстацца фоткамі, чым словамі - на шчасьце, першых, як заўжды, аж занадта.

Першае, што адразу кідаецца ў вочы, альбо рэжа слых, альбо, калі хочаце, прыводзіць у роспач - гэта татальнае панаваньне маскальскай мовы ў гутарках, абвестках арганізатараў і г.д., карацей - паўсюль. Суцэльнае ігнараваньне беларускае мовы адбывалася ў такіх мясьцінах!.. Зрэшты, пра мясьціны крыху пазьней.

Яшчэ дзякуй Богу, што прыехалі мы ў пятніцу на Высокі Бераг пазьней за астатніх і "не пасьпелі" на цырымонію ўзьняцьця "закату над балотам". Таксама першы дзень запомніўся халаднюськім вечарам (але ўжо абышлося без дажджу, як ва ўсе папярэднія дні, і гэта вельмі абнадзейвала на ўвесь ўік-энд) і выступамі тых каманд, якія сапраўды падрыхтавалі прэзэнтацыі, асабліва тых зь іх, якія былі апранутыя не па надвор’і, затое прыгожа.

На другі дзень (о, так! ) цэлых хвілін мо зь пяць паперакідваліся ўсе ўчатырох талерачкай. Пакуль Дзіма пасьпеў абярнуцца дзеля пераапрананьня, на гэтым нашыя подзьвігі ўжо скончыліся. Праўда, траёх таксама даволі працяглы час дзяўчаткі пратрымаліся.

У афіцыйных (гэта значыць, тых, што ішлі ў камандны залік) спаборніцтвах паўдзельнічаць не дабеглі - былі лепшыя кандыдатуры. Але затое якая ў нас каманда сабралася на "Вясёлыя старты"! Ня тое што ня так страшна саступіць было, а прыемна ж і перамагчы дзякуючы каманднаму духу і супольнасьці. Што праўда, узнагароды потым уручылі толькі за першае каманднае, так што для нас гэтае трэцяе месца хутчэй дзеля задавальненьня, якое мы й сабраліся тамака атрымаць.

Калі ўжо пра каманду, то яшчэ немажліва абмінуць групу падтрымкі. Усё-ткі мне здалося, што самая дружная яна была менавіта ў нас. Ці - ня дружная, а шчырая, вось. Гэта, зразумела, яшчэ й таму, што нашая фірма паклапацілася, каб мы мелі два камплекты фірмовае вопраткі: для ўсіх супрацоўнікаў (гэтай часткай мы шчыра дзяліліся зь несупрацоўнікамі) і для спаборніцтваў. Вельмі мала было такіх каманд, дзе таксама было два камплекты формы. Таму й ішлі на розныя выкрутасы. Але, паўтаруся, нашыя заўзятары падтрымоўвалі сваю каманду неяк… арганізаваней, ці што, за ўсіх. (Хоць я й ведаю, што многа чаго ў фірме ня так, і што шмат каму што не падабаецца, і г.д. І ні ў якім разе не выхваляюся, што вось, круцейшыя за нас могуць быць толькі яйкі. Не. Проста вось перадаю свае эмоцыі на той час)

Ну, зразумела, у апошні дзень на цырымоніі ўзнагароджаньня нічога адносна беларускай мовы не зьмянілася. Хіба што прыемна было пачуць словы падтрымкі на адрас фірмы з боку арганізатараў. Сапраўды, нам для перамогі не хапіла зусім крышачку. Аднак там і сапраўды неістотна сама перамога. Заўважыў на прыкладзе нашых супрацоўнікаў плён тымбілдынгу: некаторыя дагэтуль незнаёмыя людзі абмяняліся нумарамі тэлефонаў.

Сапраўднае сьвята беларушчыны нас чакала кілямэтраў у двух ад лягеру. Гэта філія літаратурнага музэю Якуба Коласа ў Смольні. Мы заехалі туды на адваротным шляху, а нашыя партнэры зь ІВы дык і проста зайшлі туды з турбазы сваім ходам. Ізноў і тутака давялося пачуць ад бабулі-гіда шмат прыемных словаў у бок "моладзі, што ўсё разумее" на тле астатняе маскальскае хэўры. Канечне, бяз гэтай бабулі музэй шмат страціць (а ў яе за плячыма столькі жывых гісторый пра Якуба Коласа і яго сям’ю, а яшчэ ж асабістая сустрэча з паэтам і пісьменьнікам); але дзякуй Богу, што ў яе ёсьць пасьлядоўніца і (цудоўна) дачка. Ад яе мы й дасталі найлепшы падарунак - кнігу. А таксама зразумелі, што ўсе нашыя веды пра Коласа з Купалам сканчаюцца максымум на гадох біяграфіі і месцах, неяк зьвязаных з гэтымі прозьвішчамі (прычым як зьвязаных, невядома).

Ну, пры прыроду асобная размова. Але ж можна знайсьці мясьціны, дзе будзе тое самае зь меншым наплывам людзей. А яшчэ я згарэў - і гэта стаўся галоўны напамін пра паездку для тых, хто на яе не паехаў.

У тую пару, пакуль яшчэ Зьміцер хадзіў па Кыіве з разьзяўленай зяпай (ну так дакладна першы дзень было ), неяк спытаўся ён Іруські, каб параўнаць нашыя краіны, "а ці так у іхняй рэспубліцы нешта ці вось гэтак, маўляў" (не памятаю дакладна ўжо, пра што ішла размова). Украінцаў (у асобе Іруські) ужываньне тэрміну "рэспубліка" у адносінах да іхняе краіны… ну, калі не абражае, то непрыемна зьдзіўляе.

Цікавая ночка пачалася яшчэ ўвечары ў пятніцу. Дзьве шабачкі грэліся ў памяшканьні вакзалу, бы ўсе нармалёвыя людзі, а трэцяя - найболей зашуганая - прасілася да іх звонку. Бо там, звонку, было значна халадней, ніж унутры. Ніхто яе не ўпускаў (як яна ні скуголіла), бо як толькі хто падыходзіў адчыніць дзьверы - яна ўцякала. І так цікава перабягала ад аднаго ўваходу да іншага. А потым недзе зьнікла. Аказалася, што падперла сабой дзьверы здуру (і звонку), і калі я выходзіў, крыху яе прыдушыў…

Далей сядзеньне працягвалася ўжо на менскім вакзале: чакалі прыезду гасьцей адусюль. Вырашыў наведаць тое нашае месца, дзе між такога гармідару можна пабыць у цішы… І адкрыў для сябе заадно й чацьверты паверх вакзалу. Ну прынамсі адзін більярдны клюб ужо ведаю. А яшчэ ведаю, што на гэты паверх зь іншымі ягонымі забавамі нецікава хадзіць аднаму…

Ай, бегам. Як і ўся атмасфэра тых дзён Гэта - на выкупе нявесты.

Апошні пацалунак перад свабодай (ці ўжо пасьля яе?).

 

Цётка не без памылак, але ж усё-ткі па-беларуску правяла цырымонію (якую?). Памятаю, што падчас яе высьветлілася, што Волька будзе выдатнай гаспадыняй. А таксама што гаршчок унікальны хаця б тым, што дагэтуль ніхто такім чынам яго не падпісваў (і па-беларуску ў тым ліку таксама, цікава?). Ма-лай-цы!

 Канвэер, між іншым, быў ня толькі ў аддзеле ЗАГС, але й паўсюль, дзе традыцыйна фоткаюцца маладыя пасьля яго. Але нам спакойнае месца ў Траецкім адшукаць удалося.

 А гэта ўжо ў сталоўцы, дзе, абпіўшыся ліманаду, утварылася яшчэ адна прыгожая парачка. Праўда, ненадоўга - Арцём захварэў…

 Прышпільна зрабілі расповед пра тое, як жылі дагэтуль і як пазнаёміліся, зь ілюстрацыямі, зразумела. А яшчэ ні ў кога не сустракаў такое брамы, як падчас наразаньня пірагу ў выглядзе торту.

 

 

P.S. (папярэджваючы пытаньні зласьліўцаў) "Фамілія" - то ня ў вузкім сэнсе сям’я; гэта род. У гэты дзень род пашырыўся; дзеля таго, каб у будучыні працягвацца.

P.P.S. Як і паўсюль, Нехта ізноў жа спадабаўся ўсім…  Пытаньні ў духу вясельля і ўсё такое ліліся адно за адным. Але гэта - другаснае. Галоўнае, што ты - малайчынка.

На наступныя выходныя пасьля паездкі ў Берасьце былі шабачкі, шмат шабачак. І за гэта ніхто ня думаў іх ані біць нажом, ані кідаць галавой аб сьценку, ані марыць голадам. Наадварот - іх узнагароджвалі. Хаця тут, несумненна, нельга забывацца і пра іхніх гаспадароў. Праўда, яны былі не такія заўважныя, як іхнія гадаванцы: тут і пухлікі, і замухрышачкі, і кракадэлечкі… дакладней, цэлыя кракадэлі пацучыныя, гарцуны, пажмяклікі… Вось толькі пажмякаць да іх не пускалі самі гаспадары. 

Толькі другі раз за паўгады пабачыліся з Жонкаю. І яна нават паводзіла сябе па-даросламу, хоць і гуляючыся з малой, хоць такая яшчэ маленькая… Абедзьве. Хоць і радыя былі нас бачыць. І нават кот.  Праўда, мы зь ім не паразумеліся. Аднак вось у тэатры… ну, непрыгожа так рабіць - прасілі ж мабільныя тэлефоны адлучыць. Праўда, мы там былі толькі кропляй у моры (шкаляроў - тэатар-то быў юнага гледача). Надалей - альбо Жонка бяз мабілкі ў тэатар, альбо мабілка бяз Жонкі.

На наступны дзень было яшчэ больш знаёмстваў, новых і розных. Аднак сьпярша я усё-ткі пабачыўся (усяго толькі трэці раз за… хм… за год пяць знаёмства? ) з Гражынкай. Але ўсё-ткі слухаць асабліва многа не давялося - бо ў нас дзеля росказьняў ёсьць яшчэ й далькажыкі. Па хатах нам было гэтым разам па дарозе, а па дарозе яшчэ нарэшце разьвіртуаліліся яны й зь БелАнёлкай.

Нарэшце ўсе перазнаёміліся з усімі, пазапрашалі ўсіх куды ня позна, памарылі пра што-небудзь, паразважалі пра тое, што ў жыцьці бачылі… Я нарэшце пабачыў чорную трусіху Грымзу… і маму. А таксама пачуў колькі нечаканых (і прыемных) словаў у свой адрас ад сяброўкі. На тым і разышліся, а мяне нават падвезьлі да вакзалу на машыне ўсёй (дружнай) сямейкай. Відаць, за тое, што паўсталу зьеў. Каб астатняе не даеў ад граху падалей.

Назаўтра прыпёрся здуру зраньня на працу - ніхто ні слыхам, ні дыхам, чаго я тамака забыўся. Каб ведаў, на ехаў бы на ноч гледзячы дахаты… Выслухаў нярадасныя навіны ад калег, пачакаў прыезду начальніка, апісаў сваё гледжаньне праблемы і пайшоў далей дасыпаць. Ды толькі дзе там - сон ужо перабіў.

Наконт нярадасных навін. Гэххх, ня думаў я, што перажыву каго-небудзь з нашых на гэтай фірме… Ажно вось увасьлед за Алегам сышоў і другі прадавец таго аддзелу. Значыцца, гэты ўрок іх нічому гэтых "капіталістаў" нічому не навучыў. У першы дзень выйшаў і атрымаў так, нібы мімаходзь, прапанову стаць кладаўшчыком на ўсе аддзелы. Сёньня да гэтага дадалася яшчэ й пэрспэктыва сядзець друкаваць фотаздымкі. Цікава, што-то будзе заўтра.  Але самага істотнага-то я так і не пачуў. І не пачую…

А яшчэ проста так супала, што ў першы дзень працы быў яшчэ й нібыта дзень студэнта. То Алянятка палічыла гэта нагодай для размовы. Я ж нібыта таксама цяпер студэнт. Ізноў… 

Я ўжо выконваў ролю фатографа падчас вясельля SlyAlex‘а, а пасьля яшчэ падчас росьпісу ў аддзела ЗАГС Дзімазаўрыка. То ўжо да Алеся было не ў навінку. Але ён так прасіў, і я згадзіўся.

Сканчаўся кастрычнік, і дзьмуў халодны вецер. І кветкі з травой ужо былі не такія зялёныя, як улетку. Ды й людзі зьмянялі вопратку. А Іна пасьпявала зьмерзнуць падчас караценькіх выхадаў на вуліцу. І яны хуценька беглі ад машынаў у цёплае памяшканьне, і іхні настрой (асабліва Алесь) зусім не адпавядаў сьвяту. А ўсе родныя (і сьведкі) былі сьвяточна апранутыя, а я - як заўжды. І гэтак застанецца назаўжды ў іхнім сямейным альбоме. А пасьля мы яшчэ чакалі сканчэньня гэтай іхняй фотасэсыі, а далей ужо паехалі адрабляць мой хлеб да палацыку. І там я ледзь не аддаў Іне панасіць сваю куртку, але ў Алеся быў пінжак, і ў перапынках між пазіраваньнямі яна грэлася хаця б так. А нам усім астатнім было нармалёва, і яны доўга яшчэ пазіравалі б. Але больш нікуды яны не паехалі, толькі зрабіўшы, магчыма, кола па горадзе. А на вечар запрасілі пафоткаць на неафіцыйную частку.

Рэстаран быў заняты, і сьведкаў мы чакалі на вуліцы. І Іна зноў мерзла, паколькі не хацела зайсьці ўнутар памяшканьня, а Дзіма з Таняй не сьпяшаліся. Але ў бары я таксама даўно ня быў. Хоць там нічога й не зьмянілася. Нават Маша, якая не забылася, што для мяне азначае маскальскае пЫва; але ад гэтага яны прадаваць іншага, тым ня меней, ня сталі. Мы замовілі закуску і здабылі беларускае пітво. А Дзіма пасьля некалькіх чарак стаў ірвацца ў рэстаран, а маладыя - у танцы. Я уключыў далькажыка - і тэлефанаваньні пасыпаліся.

Андрусь сядзеў за барнай стойкай - літаральна за маёй сьпінай - але падысьці да нашага століку яму было цяжэй, чым патэлефанаваць. Папрасіў на наступны дзень узяць фоціка, а ўзамен пляснуў мне марціні. Таксама, здаецца, не беларускага. Ці тое я не распрабаваў, ці то сапраўды нічога не разумею ў адрозьненьні салодкага віна ад дарагога.

Фоціка Андрусь браў на свой ці то сэмінар, ці то выступ па тэме прафіляктыкі СНІДу. Да таго ж абяцаў аддаць адразу па вяртаньні. Прапаноўваў і мне прыняць удзел. Я падзякаваў і пайшоў "да сваіх". Што да вяртаньня фоціку ў тэрмін - надта ня верылася з папярэдняга вопыту, таму папярэдзіў яго, што ў суботу мне трэба быць зь ім у Берасьці. І назаўтра паўтарыў яшчэ раз, перадаючы, што вярнуць трэба адразу, як толькі вернецца.

У бары людзей набіралася, але добра, што ня так шмат, як звычайна падвечар. А пакуль маладыя разьміналі свае косткі на пляцоўцы, мы спусташалі сьвяточны стол. У рэшце рэшт усе здаволіліся, акрамя Дзімы, якога цягнула на працяг пасядзелак. Але іхнія з Алесем размовы пра аўтамабілі ніхто слухаць не хацеў. Мы праводзілі па чарзе ўсіх, хто быў бліжэй, і разышліся.

Андрусь фоціка ў той дзень не аддаў, канечне ж. Спаслаўся на каньяк. Абяцаў зранку ў суботу. У суботу, канечне ж, таксама ні слыху ні прослыху. Давялося патэлефанаваць самому - цягнік чакаць ня будзе. Гэтым разам ён спаслаўся на просып. Мяне гэта мала цікавіла ў сьвеце магчымасьці маёй паездкі ў Берасьце бяз фоціку, і я корчыў незадаволеную міну. Фоткі і відэа зь ягонага сэмінару (ці што там) паглядзеў пасьля. Пашкадаваў крышачку, што не паехаў. Паглядзець на шкаляроў - як яны там мітусіліся, гаманілі. На шкалярак - цікава, яны так у школу апранаюцца ці ўсё-ткі рыхтаваліся да вечара? Ды і ўвогуле - мой фоцік, здаецца, без гаспадара ня любіць фатаграфаваць нармалёва.

Алесь так прасіў прыйсьці да іх на сьвяткаваньне дахаты ў нядзелю і абяцаў "цеснае сямейнае кола", што само сабой вырашылася, куды паехаць сьпярша. А ў Берасьці я ня быў сам ужо шмат часу - а ў іх пасьля таго разгрому, што тварыўся ў цэнтры, шмат чаго зьмянілася. Я, праўда, глядзеў ня ў той бок: часу было мала.

Надвор’е паправілася. Гэтая перамена была такая нечаканая і прыемная. А лялечка у ружовым плюшы ўвесь час была побач. І мы так прабеглі цераз усю Савецкую, і ўзгадвалі аналяг яе ў Менску (і не знайшлі), і лавалі шабачак (але ня мелі чым пакарміць), і вывучалі расьліннасьць (ай, якая там расьліннасьць), і ўрэшце рэшт, калі ў мяне ўжо ўскіпелі ад шпаркай хады ня толькі ногі, але й мазгі, нарэшце выканалі праграму-максымум па абноўках маёй вопраткі і пачаліся насіцца так сама, але ўжо пад’еўшы і з клункамі. Праўда, пакуль мералі-прымяраліся, Танька й так насілася (бедненькая) з маімі клункамі… А я не разумеў, наколькі бывае прыемна хадзіць па куплі.

З пакетамі цягацца засталося няшмат - усё-ткі без гарадзкога транспарту не абышліся. Забыўся папярэдзіць, што ў Берасьці аўтобусны і тралейбусны паркі так і не дамовіліся пра супрацу, таму квіткі набываць трэба асобна. Алесь нас чакаў, займаючыся сваімі справамі ў выходны дзень. Якраз паказаў сваю калекцыю значкаў Таньцы, пакуль мы дзяліліся навінамі. Ледзь ня пырснуў са сьмеху, калі Танька падзялілася ўражаньнем ад прагляду першага альбому:

- Нават словы знаёмыя знайшла.

-   Ну то вунь у гэтым яшчэ больш знаёмых словаў будзе.

Пакеты-то ў яго разгрузілі, а затое ён нагрузіў мяне ўзамен маркамі й значкамі. Як заўжды. Праўда, гэтым разам і яму таксама дасталося ад нас. Танька малайчынка. Не, ён у даўгу не застаўся. Мы пагрэліся гарбатай, бо сьпяшацца не было як. А яшчэ ён трываў без цыгарэтаў. Праўда, я б можа й не заўважыў, каб ён сам пасьля не сказаў. Алесь малайчук.

Па вечаровым гарадзкім парку там апошнім разам я блукаў амаль год таму. Узімку ён глядзіцца прыгажэй. А яшчэ таму, што тады было яшчэ сьветла. І людзей было меней. І можна было спакойна пасумаваць. А цяпер было добра што цёпла. І можна было не сьпяшаючыся паблукаць. І пастаяць ля возера. Качак гэтым разам таксама не было. Мы слухалі цурчаньне крынічак і пераклёкі варон. Яшчэ ў Наталькі апынулася надзвычай шмат знаёмых, якія таксама адпачывалі ў парку. Мы не хацелі шумных кампаніяў і зь імі знаёмства не заводзілі. Урэшце сьціхлі нават птушкі.

Былі і каля Берасьцейскае крэпасьці, і каля Мухаўцу некалькі разоў, але сапраўды ў такі час сутак рабіць там не было чаго. Толькі ў аўтобусе па дарозе да Наталькі стаў адчуваць, наколькі я стаміўся. Добра быць чалавекам, які ня ведае наўпроставага маршруту цераз лесапарк і таму робіць такое кола. Вось гэтая дарога й стамляла найбольш. Парк воінаў-інтэрнацыяналістаў застаўся яшчэ адным месцам для Аладкі, каторае must be. Вавёркі, бярозавы гай, камары - рамантыка. А я-ткі паблукаў па ім па дарозе да Алеся.

Назаўтра дамовіліся выехаць на вакзал раней, каб сустрэць госьця з Кыіву. Ня ведаю, што рабіў Алесь пасьля таго, як я заснуў, але спаў ён бы пшаніцу прадаўшы. Ранішні званок БелАнёлкі яго не абудзіў, а толькі перакуліў на іншы бок. На гаўканьне будзільніку ён не адрэагаваў аніякім чынам. Я сабраўся і паехаў на вакзал, каб не апынуцца апошнім з усіх. Наіўны - як я памыляўся… Наталька з Танькай і не зьбіраліся сустракаць цягнік. Яны палічылі, што цераз перавод стрэлак (так-так, акурат у гэтую ноч іх пераводзілі на гадзіну назад) можна паспаць падолей. Такім чынам, мы зь імі памяняліся месцамі. Добра, што я хоць прыблізна ведаў зьнешнасьць Жэні па апісаньні. Аднак на выхадзе з падземнага пераходу нікога падобнага альбо не сустрэў, альбо яны былі зь неадпаведнага памеру для такой вандроўкі багажом. Тады я вырашыў пашукаць шчасьця каля абменнага пункту і не памыліўся. Першы ж чалавек, на якога я падумаў, і быў Жэка. Перавод стрэлак не абмінуў і іх: каб не абагнаць графік, яны проста гадзіну стаялі на нейкім вакзале і тупа чакалі. Таму сядзець яму абрыдла. Мы выйшлі сустракаць дзяўчатак (вось у рэшце рэшт хто каго сустракаў) на сьвежае паветра. Не ў мяне аднаго з сабой быў фоцік.

Нарэшце можна было проста спакойна пасядзець і паспрабаваць дасьніць на плячку, чаго яшчэ не пасьпеў дасьніць у гасьцёх. Але электрычка - не пасьцеля, і пастаянна спаўзала. Галава.

Так. Гэта не па-хэмінгўэйску.

Ледзь пасьпеў угаварыць Таньку забегчы дахаты і павіншаваць яе запозьнена з днём народзінаў, як набегла знаёміцца радня. Я пахваліўся сваімі абноўкамі і адразу ж памяняў куртку - усё-ткі сьвята. У Алеся. Мы ўрэшце вырваліся і пайшлі ў абыход. І хоць я ведаў, што ў нядзелю кірмаш, усё-ткі мая кемлівасьць мяне гэтым разам падвяла. Толькі на наступны дзень, пасьля моладзевага, я прачытаў абвестку пра тое, што гарадзкія аўтобусы не маглі хадзіць па перакрытай вуліцы, а таму падвезьлі нас бліжэй да хаты. Усё было для нас.

Мы хутка прагледзелі кірмаш. Нічога асаблівага. Ну й добра, што ў нас была капэрта. Сьпяшацца не было куды. Мы абышлі саджалку кругом. Зайшлі на могілкі да маіх дзеда з бабай - а гэта ж было акурат на дзяды. Каплічка ўжо набыла сучасны выгляд, хоць яе зьбіраліся адрэстаўраваць. На бусьлянцы гэтым разам нікога не было. Але Танька пачаплялася да кацяняці (ці ён да яе?). І ўсё адно мы прыйшлі самыя першыя, яшчэ да саміх арганізатараў імпрэзы. Алесь прыехаў акурат пасьля нас. Уся моладзь чакала ў асобным пакоі, пакуль вакол усе мітусіліся ў апошных падрыхтоўках. На нас заходзілі паглядзець, але не чапляліся. І так было спакайней, але пра свой абавязак фатографа я ўсё адно не забываўся.

З Алесевымі бацькамі Таньцы нават давялося пагаварыць даўжэй, чым з маімі, і яна малайчынка. Пазнаёміліся зь Інай таксама, ды ўвогуле ўсім спадабалася. Першы раз мае пачуцьці ледзь не зашкалілі, калі я апытваў Іну пра гасьцей. Дайшла чарга да месцаў, дзе сядзелі мы.

- Гэта Танька. [skipped] і ўвогуле прыгожая, разумная, добрая. Як ты яе знайшоў?

Другі раз - калі ўжо на вуліцы мы разьвітваліся з Алесем і ягоным бацькам, і яны ўгаворвалі нас не сыходзіць, і прапанавалі падвезьці нас да вакзалу, і Алесь запрашаў да яго ў госьці яшчэ й на кватэру, і патлумачыў свайму тату, што мы яшчэ б хацелі пабываць шмат дзе, і ў рэшце рэшт так расчуліўся, што абняў нас як родных. Алесь малайчына. Ягоны тата таксама. На разьвітаньне малайчынка яшчэ пажадала ім усяго такога, чаго я ня ведаў сказаць.

Хату, дзе кватаруе Алесь, мы пабачылі здалёк. І наш басэйн таксама. І Танька сьпярша назвала яго лужынай. Мне ўжо страшна паказваць будзе нашае возера. Палацык паказваў на ўсялякі выпадак ужо зблізку. І парк. Двойчы. І ў парку затрымаліся. Дацямна. Было цёпла. І цішэй, ніж у берасьцейскім. Гэта адразу адчуваецца, як толькі зь яго выходзіш.

А шабачку я-ткі пакарміў. А Танька яшчэ ня ведала на той час, як ёй спатрэбяцца ўсе гэтыя смачняшкі і хацела ўсіх іх аддаць то нам, то скарміць каму-небудзь. Але яна малайчынка і слухалася. І пра гэты ўік-энд не засталося прыкрых успамінаў.