We are the greatest!

Шалкевіч, як заўжды, у сваім рэпэртуары. Дакладней, слова "рэпэртуар" у дадзеным кантэксьце азначае толькі ягоныя паводзіны. Віктар Шалкевіч як заўжды, крыўляўся (строіў жывыя грымасы), распавядаў плёткі-байкі, узгадваў жыцьцёвыя эпізоды са свайго ўласнага вопыту.

А вось ягоны выбар песьняў для канцэрту напачатку зьдзівіў. Стаў разважаць, чаму ж ён выконвае зусім ня тое, чаго чакаеш? І зразумеў, што не ўлічыў розьніцу ва ўзросьце. Відавочна ў 50 год маеш больш мудрасьці за плячыма, каб укладаць у свае творы нейкі сэнс, яшчэ незразумелы большасьці аўдыторыі (але ў першую чаргу маю на ўвазе сябе).

А як вядома, аўтарскія песьні трэба слухаць. І разумець. Стаў засяроджвацца на гэтым. Дзякуючы яшчэ й таму, што перадгісторыя песьняў апісвалася В. Шалкевічам падрабязна -дзе ж яшчэ такое пачуеш, як не на жывым канцэрце.

Ну а брат застаўся незадаволеным з тае прычыны, што чакаў большага шоў. Ага, таго, чаго і прызвычаіліся ўсе чакацуь ад Шалкевіча. І не зьвярнулі ўвагу на ягоныя словы напачатку канцэрту: "ня маю жаданьня сьпяваць дзеля грошай".

Дык добра, што ва ўзросьце 50 год і 1 тыдзень Віктар Шалкевіч мае шчасьце сьпяваць дзеля сябе.

Так-так, паездка была пад пагрозай зрыву з-за непрыемнага інцыдэнту з лапкай…

Ну добра, усё абышлося адно сполахам. Я ўжо быў настроены на паездку ў любым выпадку, бо ўсё адно узяў загадзя адгул і чакаў на сустрэчу… з украінскімі марачкамі і паштовачкамі. А то бульбашысцкая аднастайнасьць у выбары паштовак надакучыла.

Першы дзень правялі ў пагулянках да вечара - бо ж гэта была пятніца, а значыцца, рабочы дзень. Таму мы былі прадастаўленыя самі сабе. І выдатна: "па дарозе" сустрэліся два паштовыя аддзяленьні, сярод якіх быў і Галоўпаштамт! На першай затарыліся марачкамі, на Галоўпаштамце акрамя таго яшчэ й паштовачкамі. Бацькі, дарэчы, ужо атрымалі. А значыцца, і Алесь, мусіць, таксама, але маўчыць, гад. А марачкі-то яму перапалі яшчэ тыя!.. І да кучы і капэрта ў тэму.

Такім чынам, першы дзень ужо прайшоў ня дарма. А яшчэ ўвечары чакала сустрэча з Іруськай, якая зьдзівіла сваёй экспрэсыяй: так ссумавалася па Таньцы, што ледзь не накінулася на яе з абдымкамі. 

А, ну а яшчэ мы ня выканалі ў пятніцу "праграму-максымум": схадзіць разьведаць адрас, куды нам назаўтра ў такую рань выбірацца трэба было. Затое без "Пузатае хаты" не абышлося, пэўна ж. А той дарогай, якой мы ледзь не дайшлі да Піліпа Орліка, я ўсё-ткі прайшоў сам назаўтра. І недарма: узнагародай за гэта былі мне прыгожыя старадаўнія будынкі і адказ на непастаўленае пытаньне, хто ж такі гэты Піліп Орлік.

У Іруські зьявіўся з часу нашае апошняе сустрэчы новы Мак. Праўда, колькі я ні намагаўся знайсьці сыстэмны блёк непадалёк ад велізарнага белага колеру манітору, не знайшоў, пакуль мне не патлумачылі, што "манітор" - то й ёсьць уласна увесь Мак. Афігець. Вось што значыць "тонкі кампутар", выяўляецца.

Ну, ў ірляндзкіх танцах я бы сьвіньня ў апяльсінах (у сэнсе, бы карова ў капусьце)… Ну, адным словам, доўга ня вытрываў ды пайшоў гуляць ад граху падалей. Па дарозе прыйшла ідэя: «А куды я іду?» - і пасьля: «А чаму б тады мне не схадзіць на Андрыіўскі ўзьвіз?» Праўда, высьветлілася, што ўвесь гэты час я ішоў у процілеглым кірунку… Дык добра хоць, што з сабой узяў мапу - пасьпеў вярнуцца акурат да "шапачнага разбору", калі Танька ўжо пераапраналася з мэдалём у рукох. Так-так, у нас на памяць з гэтае паездкі (акрамя марачак!) застанецца і яшчэ адзін успамін - бронзавы мядаль у адным зь іхніх гэтых танцаў, якія ўсе падобныя адзін да аднаго. А на Андрыіўскім узьвізе было, відаць, шмат чаго цікавага, бо пасьля кіраўнічка іхняга клюбу нечым набытым там пахвалялася ў вагоне па дарозе дахаты…

Прыцягнула ўвагу ўчора да сябе дзіўная царкоўка з чырвонае цэглы і з зялёным дахам. Нколі ня быў у гэтым месцы, то завітаў на могілкі, што акружалі гэтую царкоўку.

Адразу ж кінуліся ў вочы могілкі «крыху знаёмых» Каржанеўскіх і Караткевіча, хоць яны й былі ўбаку ад цэнтральных шляхоў. Але я й не пайшоў наўпрост па алейцы да царквы, а пачаў шукаць абыходныя шляхі.

Ледзь толькі выбраўшыся на асвальтаваную дарожку, тыкнуўся проста носам у магілу… маці Янкі Купалы. "Ды што ж гэта за могілкі такія?" - зьдзівіўся я і неадкладна атрымаў адказ на сваё пытаньне па тэлефоне ад Гражынкі. Праўда, яшчэ пэўны час патрабаваўся растлумачыць, дзе я знаходжуся, але пасьлявысьветлілася, што яна гэтае месца добра ведае (і мне не казала), а таксама распавяла шмат цікавых гісторыяў пра «насельнікаў» Вайсковых могілак (ну, ад яе цікавостак заўжды можна чакаць аба ўсё што датычыцца гісторыі, асабліва Менску, так што я гэтага чакаў з задавальненьнем).

Пакуль трымаў у рукох слухаўку, зразумела, фатаграфаваць ня мог - даводзілася дзяліць сваімі «адкрыцьцямі» ў «жывым этэры». Ну а потым пабегаць па сьцежках паўторна дзеля таго, каб усё-ткі гэта сфатаграфаваць. Ну, пасьля ўсяго пачутага-убачанага для мяне ўжо не было нічога дзіўнага ў тым, каб пачуць напрыканцы размовы з Гражынкай, што на гэтых самых могілках пахаваны недзе і сам Янка Купала. Дык я нават і не зьбіраўся асабліва шукаць ягоную магілу, бо столькі наглядзеўся іншых знаёмых, паўзнаёмых і незнаёмых прозьвішчаў і асобаў…

…Што на мяне ўжо пачалі скосу паглядаць і наведнікі (альбо служкі?) царквы, і нейкі папрашайка ля яе. Але паглядзеўшы, што я не раблю шкоды (мабыць), ён вырашыў мне "дапамагчы" і падказаў шлях да… той самай магілы маці Янкі Купалы.

Ну добра, абышоўшы могілкі яшчэ раз і па калена ў сьнезе (але шчасьлівы), пабачыў і Янку Купалу (гэ, што там яго шукаць), і, на жаль, сьляды чалавечага сьвінства. Нават у цэнтры гораду. Нават пасярод магілаў…

Самі магілы - кожная зь іх - вартыя асобнага расповеду. Шмат пра што яшчэ трэба будзе пачытаць, бо адчуў сорам, што ня ведаю. Канечне, камяні маглі б расказаць шмат цікавага пра часы, у якія іх ставілі. Але цяпер, пакуль ёсьць мажлівасьць, будзе добра ведаць хаця б тое, што засталося ва ўспамінах іншых людзей.

P.S. А царкву я ўсё-ткі, ледзь не забыўшыся, сфоткаў напрыканцы. Бо сьпярша зайшоў туды дзеля яе, але потым стала не да таго.

Затое акрамя таго, што цяпер ведаю, дзе 4 і 5 карпусы БДУІРу, знайшоў уяшчэ па адваротнай дарозе і вуліцу Залатая Горка.

А паколькі ўжо праходзіў міма абласной бібліятэкі, дык не ўтрымаўся і ад таго, каб зайсьці ў іхнюю дысконтную кнігарню, дзе здабыў чарговую беларускамоўную мапу. Такая ў іх была якраз апошняя.

Памятаючы пра мінулы «халяўны» паход на вясельную выставу, вырашыў і тут паспрабаваць паўтарыць той самы нумар. Не атрымалася. У гэты дзень у іх быў выходны. Давялося ісьці зусім без аплаты.

Гэтым разам тут ладзілася выстава аддзяленьня дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва Маладэчанскае музычнае вучэльні імя М. К. Агінскага «У краіне мар». Дзіўнавата гучыць, канечне, але чым жа яшчэ можна займацца ў музычнай вучэльні? Правільна, саломапляценьнем.

Зрэшты, чаму ж толькі саломкай? Майстры там на ўсе рукі. Так што схадзіць варта, але выстава працуе толькі да 31 студзеня.

Пасьля, праўда, пагаварылі з адным з супрацоўнікаў гэтае ўстановы, які сьпярша быў нездаволены, відаць, што «ходзяць тут усялякія», але пасьля разгаварыўся, распавёў пра папярэднюю выставу, якая была для яго вельмі цікавай, а пасьля адказаў і на тое, якія плянуюцца пасьля гэтае выставы (відаць-такі, ня просты супрацоўнік). Запрашаў прыходзіць. Толькі каб жаданьне было.

Пакуль я зьбіраўся гэта запосьціць, мяне ўжо апярэдзілі.

Затое ў гэтых апераджуноў столькі трапных і дасьціпных вершыкаў па гэтай тэме…

• Приходи к нам в ресторан, подними себя с диван!
• Однорукий наш бандит - вот спасение от быт!
• Посетите "Вернисаж", познакомьтесь с Тань и Маш!
• Тот, кто ходит в клуб ночной, всё в порядке с головой!
• Знаю я наверняка: сложный русский языка…
• Вам писать рекламный стих - заработать бы на них!
• Хоть не знаем падежов, бьём рекламой в глаз – не в бров.
• Приходите в гости к нам – в клубе есть красивых дам.
• Дискотека танцевал - русского я забывал.
• Хочешь жить, как человек? Приходи к нам в дискотек!
• Зал игрОвых автоматов увеличит вам зарплатов!
• Проведенье свадьб, банкетов станет темой для беседов!
• Ночной клуб и ресторан насладит любых гурман!
• Японский ресторан Пампуш - огромный выбор разных суш.

26 сьнежня, у другі дзень цудоўнага Сьвята Нараджэньня Хрыстовага паводле новага стылю, у 14-00 у тэатральнай залі Чырвонага Касьцёла Сьв. Сымона і Алены адбудзецца канцэрт «Беларускі Хрысьціянскі Хіт». У канцэрце на Раство прымуць удзел гурт «Псальмяры», выканаўцы Андрэй Мельнікаў, Інэса Леаданская, Ядвіга і Ганна Багдановічы, Алесь Наркевіч, а таксама чакаецца ўдзел хору «Глёрыя».

Уваход вольны.

Інфармацыю пра канцэрт можна атрымаць па тэлефонах:
8-029-307-27-13 (Валерыя), 8-029-593-50-66 (Ірына).

Ну каб падмацаваць свае ранейшыя словы пра знаёмства з КаЗой, толькі дзьве яшчэ фоткі - унутры і звонку, праз дарогу ад КЗ "Мінск".

Піхаюць гэтыя чырвона-зялёныя куды толькі можна	Літаральна праз дарогу - зусім іншы сьвет

Але ўсе гэтыя «местачковыя асаблівасьці» КаЗы забыліся, як толькі мы ўвайшлі ў залю канцэрту. Ці мог хто яшчэ паўгады таму ўявіць сабе такое? Акрамя таго, цягам усяго канцэрту Міхал Анемпадыстаў (складальнік альбому і аўтар тэкстаў) рэклямаваў ініцыятыву «Будзьма», а кпіны усіх іншых удзельнікаў з сучаснага дзяржаўнага ладу дык і не пераказаць. 

Нам пашчасьціла сядзець у першым шэрагу, але я ня ведаў, што такое «малая заля». Там няма ніякага ўзвышэньня, і мы маглі пры жаданьні дацягнуцца рукой да музыкаў! Насупраць нас сядзелі (як потым высьветлілася) З.Вайцюшкевіч і Ю.Глушыцкая. Гэххх, ня дзіва, што квіткі на канцэрт Вайцюшкевіча разабралі значна хутчэй, чым на «Народны альбом» - яны апынуліся самымі ўражвальнымі для мяне музыкамі, самым сапраўдным адкрыцьцём. Хоць Вайцюшкевіча я слухаў раней і таксама ўпадабаў, аднак жа запісы і жывы выступ - гэта дзьве вялікія розьніцы…

Дарэчы, і сам «Народны альбом» ўжывую - гэта зусім іншае. Да таго ж ён не стаіць на месцы, як запісы, а ўвесь час разьвіваецца. Гэта яскрава было бачна на песьнях, дзе Л.Вольскі чытаў рэп. З дапамогаю А.Памідорава ды В.Кругловай гэта ператварылася ў самы што ні на ёсьць гардкор (ну, і праз музыку таксама, натуральна).

Але вернемся да Вайцюшкевіча. Большасьць часу ён быў на падпеўках, на подыгрышы, але ўжо там зь яго проста выпірала творчасьць, крыятыўнасьць. І вось - «Аргентынскае танга». Так, гэта ён выконвае гэтую песьню. Ня ведаю, ці так было раней, але зь ягонай прадмовы вынікала, што ён сам толькі нядаўна ўцяміў, што ён сьпявае. Таму - падчас гэтага ягонага выкананьня можна было ўзмакрэць самому ня меней, чым Зьмітру разам з аб’ектам ягоных прыцязаньняў - Юляй.

Для поўнага шчасьця не хапала толькі мажлівасьці патанчыць. Ды нешта і ззаду ніхто не спрабаваў… А альбом, што ні кажы, усё ж танцавальны.  І - на яго можна хадзіць зноў і зноў. Бо некаторыя песьні нават пазабываўся быў. А яшчэ хаця б таму, што не ва ўсіх музыкаў здолеў аўтографы ўзяць. Так што будзе плякат вісець як напамін пра наступную сустрэчу. А кружэлка З.Вайцюшкевіча зь ягоным уласнаручным подпісам - як напамін пра страчаную мажлівасьць наведаць ягоны канцэрт…

Я ня бачыў Аляксандра Надсана з траўня 2001 году. Тады я не задумляўся, калі яшчэ яго ўбачу. І наўрад ці ўвогуле думаў, што-калі небудзь убачу. Па праўдзе, я нават не прыгадаў бы, калі быў той першы раз, калі б гэта не падказаў сам айцец Надсан. А першае, што падумалася гэтым разам, як толькі яго ўбачыў: «А Надсан састарэў…»

Віншаваньне ўсё-ткі грамадзкае, таму напачатку вялізная колькасьць вядомых людзей дзівіла. Але потым, пабачыўшы каля нас Лявона Баршчэўскага, даведаўшыся, што каля нас сядзяць Гянадзь Бураўкін, Алесь Пашкевіч ды Зьміцер Санько… А ў гардэробе мне адразу кінуўся ў вочы нечый знаёмы твар. Як жа я не пазнаў Гэніка Лойку?!

Вельмі добра руліла вечарам нейкая Дубянецкая (ня блытаць з Дубавіцкай!) - разьняволена, назмушана. У такім жа ключы адрасаваліся цёплыя словы ў бок айца Аляксандра Надсана ад усіх выступоўцаў. Дасьціпныя жарты з намёкамі на таго, хто нам усіў назаляў, перамяжаліся з трапнымі параўнаньнямі ў стылі эпітэтаў. Так, каб не Адам Мальдзіс, я б ня ведаў, што зьнітоўвае Надсана і Гая Пікарда. А фонд «Сакавік» пад кіраўніцтвам Марыі Міцкевіч, унучкі Якуба Коласа? А голас Любові Лунёвай з радыё «Свабода», які ні з чым нельга зблытаць? А словы Рыгора Сітніцы (ізноў жа пра набалелае): «Беларусы ўсе радня, нават тыя, хто пра гэта не здагадваецца, што яны радня, але потым зразумеюць.» А мядаль «За Бога і Айчыну» на бел-чырвона-белай стужцы ад Леаніда Акаловіча зь Беларускай аўтакяфальнай праваслаўнай царквы? А музэй у Старых Дарогах, які па колькасьці экспанатаў пераўзыходзіць Нацыянальны мастацкі музэй у два з паловай разы? А карціна Аляксея Марачкіна «Размаўляй са мной па-беларуску» з сынам Міколам, які размаўляе па-наску хаця б таму, каб ня стаць тым Колей?.. А яшчэ адну карціну «Трыюмф Мураўёва-вешальніка» не пускаюць у цяперашні час на выставы, бо ву́сы - і гэтых словаў усёй залі было дастаткова для выбуху сьмеху…

А супольны сьпеў «Магутны Божа» напрыканцы? Гэта заўжды ўражвае, калі ўся зала - адно.

А гадзіннае чаканьне ў чарзе па аўтограф?

Цяпер, зазіраючы наперад, баюся, ці буду мець яшчэ калі магчымасьць так сама правесьці чарговую гадавіну… Усё-ткі 82 гады Надсану, хоць і жадалі яму яшчэ 50 год служэньня…

Мараўскі Карст

…Чарговы пад’ём з самага раньня, чарговы пераезд. Аднак ужо блізка быў канец нашага падарожжа, таму гэтыя пячоры прыгатавалі нам «на дэсэрт». Пракацілі на «паравозіку» (за асобную плату), на фунікулеры не падымаліся. Аднак каб ведалі, што столькі часу будзем чакаць уваходу – можна было б рацыянальней яго патраціць. Праўда, у гарах было халадно само па сабе, а яшчэ ж зранку, а яшчэ і таму, што пасьля Аўстрыі.

Чакаць давялося доўга, бо там таксама экскурсыі пастаўленыя на канвэер. Болей за тое, экскурсаводы ўжо не напружваюцца, а тэкставы інфарматар проста запісаны і ўключаецца па меры прагляду. Але вельмі хутка мы там бегалі, як на маю думку: не пасьпяваеш ня тое каб сфатаграфаваць хоць што-небудзь толкам, а і проста паглядзець, як ужо час бегчы далей. Дазвол на фатаграфаваньне, дарэчы, таксама набываецца ў касе перад уваходам. Але ўсё адно, седзячы ў чоўне (другая частка экскурсыі) фатаграфаваць забаронена, каб пстрычкамі бліскавак не засьляпіць кіроўцу чоўна. Праезды ж прарубленыя вузкія, і ўвесь час даводзіцца трымаць вушы напагатове бліжэй да галавы, каб без тае галавы не застацца.

Ужо спусьціўшыся на паравозіку да месца стаянкі аўтобусу, заўважылі, як значна павялічыўся канвэер турыстаў. Так што мы яшчэ добра патрапілі, высьвятляецца…

 

У скароце - такім атрымаўся наш апошні прыпынак перад мяжой. Ну трэба ж было некуды падзець пазасталыя грошы. Праўда, атрымалася так, што ў нас іх «засталася» так, што на касе давялося яшчэ даплочваць эўрыкамі. Карацей, адарваліся тут за ўсе дні цнатлівага ўстрыманьня ад кучы непатрэбных (і патрэбных таксама) пакупак. Праўда, калі б ведаць, што нас на мяжы правяраць ня будуць увогуле, мы б яшчэ разагналіся. Але ж то калі б ведаў, дзе павалісься, то абышоў бы… А так - вельмі хутка пЫва скончылася па вяртаньні.

Заўчора нарэшце забралі вясельныя фоткі, зробленыя «крутым» фоцікам. Шкада, што з розных прычынаў да яго не прыкладаліся «залатыя» рукі. Таму наперадзе яшчэ чакае праца па вычышчэньні «сьмецьця» – ну навошта было ўвогуле запісваць на кружэлку размытыя і нярэзкія фоткі?

Ну а паколькі ўжо зайшла размова пра вясельле, дык колькі словаў пра тое, як усё прайшло ў тую такую далёкую ўжо пятніцу.  Але паколькі далёка пастфактум – дык адпаведна з далёка ідучымі высновамі.

І перад, і падчас, і нейкі час пасьля вясельля мы шмат чаго даведаліся новага пра людзкія забабоны. Ну і іншае. Такім чынам:

• Цотная колькасьць машын у вясельным пэлетоне – гэта зло;
• прысутнасьць бацькоў нявесты ў ЗАГСе – гэта таксама зло;
• з хлебам-сольлю сустракаюць маладых таксама толькі бацькі жаніха. Ці можа толькі цотная колькасьць чалавек?..
• Сьветлы касьцюм у дружкі маладога? Ды вы што!
• А вось пра тое, што дзяцей у капусьце не знаходзяць, мне прышло ў галаву крыху са спазьненьнем. І тое праўда – скуль там дзецям узяцца, калі іх прыносіць бусел?

Учора завітаў на выставу «Вясельныя традыцыі і сучаснасьць» у абласной бібліятэцы. Дзе там бібліятэка, так і не зразумеў, затое адкрыў для сябе новую кнігарню, поўную кніжак па зьніжаных коштах. Пасьля яе вырашыў, што квіток на выставу істотна на таўшчыню кашальку ўжо не паўплывае.  Зайшоў.

« А ільготны дадзіце?» – Спытаўся проста мэханічна, цікава было ведаць, каму даюць ільготныя. «Дамо,» - нечакана адказала цётка. Нечаканасьць прыемная. « А фатаграфаваць можна?» – «Фатаграфуйце, калі ласка.» Болей пытаньняў я задаваць ня стаў. А, не, стаў, але ўжо па тэме выставы. У Строчыцах ладзяцца вясельныя абрады «а-ля народныя традыцыі». Як бы там ні было, але глядзіцца прыгожа і, галоўнае, арыгінальна. Праўда, другі раз дзеля гэтага спрабаваць ажаніцца не зьбіраюся.

Вось так і вывучаеш увесь час нешта новае.

Вена

У Вене было цёпла, і гэта – галоўнае ўражаньне ад яе. Там было яшчэ цяплей ад таго, што мы трапілі туды з пахмурнай і шэрай Чэхіі. Дакладней, пацяплела яшчэ па дарозе ў Вену, на тэрыторыі Аўстрыі. Там квітнелі сады і зелянелі палі, на палёх пасьвіліся дзікія жывёліны. Гэтым Аўстрыя крыху прыпадабнялася да Польшчы і Чэхіі, але Вена адразу спарадзіла кантрасты. Сваёй маладосьцю ў параўнаньні зь некранёнымі катастрофамі чэскімі замкамі і палацамі. Так, канечне, ёсьць і ў Вене нешта падобнае, але ўсё болей сучаснае.

Ну, а тое, што найболей варта пабачыць у Вене – дык і зусім мадэрновы «HundertwasserHaus». Па імю архітэктара, якому ў падлу крэсьліць роўныя рысы, таму ў яго ўсе будынкі атрымоўваюцца з рознымі па памеры вокнамі, з нахіленымі столямі і падлогамі і ўвогуле – «для гномаў». Буржуі абураюцца, жыхары, відаць, задаволеныя (бо нядорага), дзеці – таксама (бо калярова). Насупраць гэтае хаты  - «Hundertwasser village», якая стала для нас першай сувянірнай крамай пасьля выхаду з аўтобусу (перад гэтым мы доўга каталіся вакол цэнтру гораду, нібы так што можна паглядзець; некаторыя нават умудраліся фоткаць праз вакно). Акрамя гэтага будынку, у актыве архітэктара Хундартвасара яшчэ аздабленьне сьмецьцевага заводу ў цэнтры Вены (пра завод ніколі не здагадаесься, што гэты будынак выконвае такую функцыю) і некалькі іншых збудаваньняў, якія мы не запомнілі праз тое, што набытыя паштовачкі зь іхнімі выявамі ўдала разаслалі ва ўсе бакі Ўсходняй Эўропы.

На гэтай самай вуліцы, дзе стаіць HundertwasserHaus, я бачыў яшчэ й значыкі, але пабаяўся іх набываць па 3,5 эўра, спадзеючыся, што тут яны дарагія таму, што паблізу «турыстычная мэка». Наіўны. У Аўстрыі зусім іншы ўзровень жыцьця, чым нават у Чэхіі. Гэта мы потым высьветлілі ў «рэстаранчыку, у якім можна нядорага пад’есьці». Адным словам, міма значыкаў я праляцеў, бо па такім сама кошце болей нідзе не пабачыў. Затое за той вольны час, што нам заставаўся да аўтобусу, мы знайшлі галоўпаштамт… Знайшлі амаль без праблемаў, бо пакуль мы бегалі за нашай экскурсаводам, Ігар каторы раз падсуяціўся і прыдбаў для ўсіх нас мапы Вены, чаго нам так не хапала ў Празе. Дакладней, не хапала мне, бо Танька тамака і так выдатна арыентавалася.

На галоўпаштамце я павёў сябе «бы сапраўдны філятэліст». Такім камплімэнтам мяне потым узнагародзілі ў чаце MyPhilately.com за гісторыю, зьвязаную зь вядомай лентыкулярнай аўстрыйскай марачкай гэтага году. Я жадаў яе мець з тае пары, як прачытаў пра яе выхад. Таму на галоўпаштамце я перакапашыў увесь філятэлістычны аддзел, але сьпярша знайшоў яе. Ну а ў дадатак яшчэ іншых марачак на суму, эквівалентную кошту альбому для марак, які таксама там прадаваўся. Альбом таксама патрэбны быў бы – ён нават таньней, чым у нас тут, каштаваў… Аднак жа паўтаруся – я паступіў «бы сапраўдны філятэліст».

Калі мяне задаўбала экскурсыя, я вырашыў пачаставаць аўстрыйскіх смажаных каштанаў. Гэх, шкада, што ў нас такіх няма (гэта ж мабыць, толькі пэўны гатунак падыходзіць для ежы?). Падышлі б цудоўна ў якасьці недарагога замяняльніка печанае бульбы. Але «нядорага» - гэта хіба ў нас магло быць, бо ў Вене – зусім іншыя кошты, паўтаруся.

Вольнага часу (перад набегам на галоўпаштамт) нам хапіла на тое, каб утаптаць у свае чэравы ўсё тое, што мы панабіралі ў «Розэнбэргеры» – венскім аналягу «Пузатае хаты». Не памятаю, якія традыцыйныя аўстрыйскія стравы нам рэкамендаваў паспрабаваць Ігар (памятаю, казаў пра шніцэль, які не зьмяшчаецца на талерку), толькі запомніў, што салатаў можна набіраць колькі ўлезе на талерку, а плоціш пастаянную суму, якая залежыць толькі ад памеру талеркі: самая маленькая талерка «пацягне» 3 эўра, сярэдняя – 5 эўра, вялікая – 7 эўра. Салаты раскладзеныя пасярод залі на першым паверсе. Вось у гэтым месцы і лягчэй за ўсё пазнаць, хто ёсьць турыст з Усходняе Эўропы – яны накладваюць самыя маленькія талерачкі з горачкай, ды яшчэ ўтрамбоўваюць, каб болей зьмясьцілася. Вось таму-то мы так доўга там засядзеліся…

Але аднаго заходу – салацікаў – нам было мала. У выніку наелі на дваіх на 32 эўра. Дык вось што азначае па-венску «нядорага»…

Недзе ў тых мясьцінах якраз адмовіўся лаваць сетку мой мабілафон. Я пачаў вінаваціць было свайго АПСОСа, што мой роўмінг «скончыўся». А вось жа не – нечакана скончыліся сродкі на рахунку, і болей за тое, утварыўся страшны «мінус». Названілі на 50 тысячаў, называецца. Блін, карацей, з усіх бакоў, як ні круці, а ну гэтую Вену туды!

Дата	Время	Номер	Зона ПС	Зона ВТК	Услуга		Длит. мин:ceк	Стоимость руб.
27.10.2008	10:42:45	<–48*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic			R	0:26	1415
27.10.2008	12:23:01	375*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		R	0:42	4287
27.10.2008	12:43:03	375*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		R	2:05	12862
27.10.2008	12:52:20	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	612
28.10.2008	10:26:35	<–375*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic			R	0:24	1415
28.10.2008	17:10:37	<–48*********	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic			R	1:26	2830
28.10.2008	18:03:59	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	612
28.10.2008	18:54:37	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	612
29.10.2008	10:54:00	internet.mts.by	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		E	63Kb	4472
29.10.2008	10:54:01	<–INTERNET_DAY	Область		gprs		59Kb	58
29.10.2008	10:54:01	INTERNET_DAY	Область		gprs		5Kb	4
29.10.2008	10:58:37	internet.mts.by	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil		E	61Kb	4472
29.10.2008	10:58:38	<–INTERNET_DAY	Область		gprs		57Kb	57
29.10.2008	10:58:38	INTERNET_DAY	Область		gprs		5Kb	4
29.10.2008	11:09:53	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	11:09:57	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	11:12:48	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	13:24:13	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	13:24:17	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
29.10.2008	19:03:51	375297770000	CZECM Чехия: Vodafone Czech Republic	Чехия: Cesky Mobil	sms o	R	0:00	648
30.10.2008	11:47:36	<–375*********	AUTCA Австрия: ONE			R	1:54	2996

…а ўсё пазнаецца ў параўнаньні, дык вось як гэта бачыла летась Палярная, белая і пухкая ваўчанятка.

…а ні на якіх паштоўках і фоткаў вы такога ня ўбачыце:

…а чэская мова - гэта такая незразумелая, але цікавая рэч:

Зразумелі, што гэта? Я, прыехаўшы дадому, каб да канца быць упэўненым, нават адшукаў «тую самую» бутэльку малака.

А пераклад знайшоў на новым (для сябе) рэсурсе. Хоць так тых двух зайцоў застрэліў.

Глубока-над-Влтавай

Там быў замак, вакол якога ў прыдатак месьціўся горад. Замак прыналежаў роду Шварцэнбэргаў да пачатку другое сусьветнае вайны, пасьля чаго апошні ўладальнік адтуль уцёк, не жадаючы жыць пад акупацыяй. Замак яму да цяперашняга часу не вярнулі і не вярнуць паводле закону, па якім вяртаецца ўсё, што было нацыяналізавана толькі за камунякамі.

Глядзіцца замак як сучасны. А гэта ўсё таму, што ва ўладальнікаў не было, відаць, іншых заняткаў, акрамя хіба перабудоўваць яго пад кожны новы павеў моды, езьдзіць на паляваньні (дзе некаторыя зь іх і загінулі) ды біць туркаў (галовы якіх – статуі, зразумела – вісяць ці ня ў кожным пакоі). Вох ужо як дасталі Эўропу, відаць, тыя асманы!

Фатаграфаваць унутры замку было забаронена пад пагрозай спыненьня экскурсыі. Таму задаволіліся некалькімі паштовачкамі з усюдыісных сувянірных крамаў – перад экскурсыяй, ды фоткамі на фоне – пасьля яе сканчэньня. Да пошты чамусьці ногі не дайшлі. Хутчэй за ўсё не было часу – нам жа трэба бегчы і ехаць, ехаць, ехаць далей…

 

Чэскі Крумлаў

Гэта быў горад, прызнаны ЮНЭСКА сусьветнай спадчынай. Цэлы горад. Справа ў тым, што нам неаднакроць казалі розныя гіды (і ў гэтым горадзе таксама), што Чэхію шчасьліва абмінулі бамбаваньні і іншыя неспадзяванкі падчас разнастайных войнаў. Таму горад застаўся ў такім аўтэнтычным выглядзе, як і стагодзьдзе таму. А вось з навадненьнямі чэхам дакладна не пашанцавала… Але гэта спэцыфіка іхняга ляндшафту – там такія частыя перапады узвышшаў – нізінаў, што куды-небудзь вада мусіць спускацца. І ў Празе гэта зусім нядаўна (у 1996 годзе, здаецца) былі, напрыклад, першыя паверхі хатаў з галавой, а ў Чэскім Крумлаве – суцэльны горад па ўзровень вокнаў. Сьляды патопу засталіся і добра заўважныя.

Менавіта ў гэтым злашчасным горадзе я павёўся на даволі высокі (але адносна іншых тамтэйшых курсаў, бо ў Празе ўсё адно мы мянялі эўрыкі выгадней) курс абмену. І тут сутыкнуўся з тым, пра што нас папярэджваў Ігар – з камісыяй за абмен. Праўда, сам Ігар, абмяняўшы празь некалькі мэтраў ад таго месца, дзе мяняў я, таксама быў не ў захапленьні. Так мы праз сваю безгаловасьць «папілі» некалькі бутэлек пЫва. А сварыцца з тымі банкамі не хацелася – хай яны імі падавяцца.

Шкада, што наш экскурсавод па Чэскім Крумлаве толькі напрыканцы экскурсыі распавяла, дзе ў іх самы выгодны курс і да таго ж час працы – да 18 гадзін вечара (Oberbank mustdie! ). Трэба сказаць, што ў гэтым гарадку большасьць крамаў і іншых установаў зачыняюцца а 17-й гадзіне, калі натоўп турыстаў зьмяншаецца. Мы ж прыехалі пасьля замку Глубока-над-Влтавай толькі ў другой палове дню, якраз калі ўсе пачалі згортвацца. Аднак у той вольны час, што мы мелі да прыезду аўтобусу, мы-ткі завіталі ў кавярню ці як гэта назваць… Не, не кавярня, канечне, бо там была ня кава, а разнастайныя сарты гарбаты. І працавала гэтая гарбатня да 22 гадзінаў. На жаль, таго, чаго я хацеў бы замовіць – паўднёваамэрыканскага матэ – у дзядзькі не знайшлося. Давялося ўжываць тое, што ёсьць – гарбату з тыпова кітайскім назовам а-ля «жунь-хунь», а можа «цзынь-бінь», ці яшчэ як.

Як сказаў Зьміцер, праглядаючы нашыя фоткі: «У адрозьненьне ад усяго астатняга кітайская гарбата – гэта тое, што сапраўды цэніцца і каштуе дорага.» Ну ня ведаю як наконт добра (гарбата як гарбата), а пасядзець паесьці і пагрэцца там можна спакойна пад нейкую мэдытацыйную музыку.

Гэтым разам у горадзе мы не заблукалі (хаця й зьбіраліся), аднак ізноў жа дзякуючы Танькавай інтуіцыі не пайшлі ў новую яго частку, а павярнулі назад. Ну а там было дастаткова выйсьці ці на Шырокую вуліцу, ці на Доўгую. Затое заблукалі дзеці. Ігару давялося шукаць іх у горадзе. Нарэшце мы паехалі засяляцца ў новы гатэль.

Трэцім гатэлем стаўся «Савой». На цуды кшталту ключоў-электронных картак, безь якіх да таго ж ня будзе працаваць сьвятло, ня толькі мы, а й нашыя суседзі глядзелі з захапленьнем і як бараны на новыя вароты. Ну а зранку, канечне, швэдзкі стол… Ну як жа яны ўсё-ткі гэта ўжываюць?..

Прага

Нарэшце на наступны дзень мы туды трапілі. Першы гатэль неўзабаве пасьля перасячэньня чэскае мяжы, дарэчы, быў на той момант ледзь ня раем на зямлі. І інтэр’ер у рэстаране аздоблены зелянінай, і выгляд на раку з вакна. Але гэта былі яшчэ кветачкі…

Трэба яшчэ дадаць, што кіраўнік нашай групы Ігар ня першы раз езьдзіць ва ўсялякія падарожжы, а таму акрамя таго, што яму ўжо было нецікава глядзець у соты (ці які) раз адное й тое ж, ён сваім вопытам шчодра дзяліўся з намі, распавядаючы, як і дзе што лепей набыць/абмяняць/паглядзець/паесьці. Падчас заезду ў кожную новую краіну альбо горад ён (на памяць!) распавядаў у скароце гісторыю, геапалітыку, геаграфію ды іншыя ТТХ. А з самага пачатку нашага падарожжа, яшчэ ў Беларусі, прадставіў нас як «маладых, для якіх гэтая вандроўка ёсьць вясельным падарожжам». Прыемна, бо нечакана (ня йначай, Валянціна выдала – гэта цётка з турагенцтва, празь якое мы афармлялі неабходныя дакуманты і якая зрабіла ўсё магчымае, каб мы ўклаліся ў тэрміны і з ЗАГСам, і з консульствам Чэхіі. Яна таксама вельмі за нас перажывала, прынамсі, гэта так выглядала, і нават зрабіла нам «сюрпрыз» у якасьці лепшага на адну зорку нумару ў «асноўным» гатэлі ў Празе).

У рэшце рэшт, наступны прыпынак – Прага. І наш першы прыпынак у ім – не, да паштамту мы не дайшлі – сувэнірная крама. Мы тады яшчэ ня ведалі, што яны будуць трапляцца нам на кожным баку. Выйшаўшы зь яе, мы сустрэлі сваю суседку па паверсе. Ня ў Менску, дык у Празе пагаварылі. Яны падарожнічалі таксама ў паралельным туры, які дазваляў нармалёва паглядзець прынамсі Прагу. А нам трэба было бегчы далей…

Назвы плошчаў/вулачак/палацаў/замкаў/вежаў і г.д. праскоквалі міма маіх вушэй, як макароны над Парыжам. Ды й усе ведаюць, мабыць, чым славутая Прага. Таму распавяду толькі тое, чаго я б раней ніколі не падумаў і ніколі б пра тое не задумваўся. А цяпер я гэта ведаю дзякуючы нашаму праскаму гіду – супрацоўніку расейскага консульства, здаецца, – які заўважна паважае краіну, у якой жыве й працуе. Гэта было бачна цягам усяе нашае экскурсыі.

• Прагу называюць «стовежавым горадам», і гэта яшчэ сьціпла, бо насамрэч у ім больш за 600 вежаў.
• Я яшчэ зьдзіўляўся, пабачыўшы на хатах падвойную нумарацыю. Высьветлілася, што ўсё настолькі цяпер проста, як раней было складана. За часамі, калі Прага яшчэ ня мела ані нумароў хатаў, ані назваў вуліцаў, адназначна хаты ў горадзе ідэнтыфікавалася з дапамогай «дамавых знакаў», якія былі па ўсім горадзе ўнікальныя. Болей за тое, чаму былі? Яны й цяпер радуюць вока шматлікіх турыстаў. Пазьней увялі скразную нумарацыю дамоў ва ўсім горадзе, таму й вісяць нумары кшталту «556, старэ места, Прага 1». Аднак яны таксама ня проста «вісяць», а могуць выконваць чыста ўтылітарную функцыю: калі пазначыць такі адрас на капэрце – ліст дойдзе да адрасату. Ну а «сіняя нумарацыя» - найбольш позьняя, унікальная ў межах аднае вуліцы. То бок звыклая для нас адрэса кшталту «горад – вуліца – нумар хаты». Ну а «Прага 1» - гэта ўжо адміністрацыйнае дзяленьне на раёны, якіх у Празе ад 12 да 14.
• Дарэчы, «staré mĕsto» і «nové mĕsto» - гэта паняткі абсалютна розныя і маюць разьбежку ў два стагодзьдзі: прыблізна XII і XIV-е.
• Навошта чэхам такія літары, як вышэй, а яшчэ ў іх ёсьць «а пад націскам» – я ня ведаю. Тое, што яны азначаюць ня націск – гэта дакладна. А вось іхняя літара «h» перадаецца як нашая «г», нашаму «х» адпавядае ў іх спалучэньне «ch»; ну а «g» – гэта нашае «г фрыкатыўнае», альбо «ґ ». Даволі важкі аргумэнт для ўжываньня лацінкі ў нашай мове. І напрыканцы: «ř» - гэта адзіны гук «рж» (прыблізна бы ў нас «дж» і «дз»).
• Гід з гонарам распавядаў пра прамысловасьць Чэхіі. А то б я й дагэтуль ня ведаў, што «беларускія» тралейбусы маюць чэскае «сэрца». Зрэшты, цікава, адкуль у яго такія зьвесткі?
• Ну раз ужо пра транспарт, дык у ім вельмі проста заўважыць адрозьненьне «нашых» людзей ад «іхніх». Сьпярша пра тое, што ў Празе няма гэтых сама тралікаў. Там езьдзяць аўтобусы, шырока разгалінаваная сетка трамваяў, 3 лініі мэтро. На ўсе віды транспарту – 1 праязны квіток. Пра гэта нам, дарэчы, добра папярэдне патлумачыў Ігар, папярэдзіўшы, каб не надумалі ні ў якім разе ехаць «зайцамі» – сабе даражэй абыдзецца. Квіткі (па-чэску jizdenki) ў залежнасьці ад кошту дзейнічаюць пэўны прамежак часу. Адлік вядзецца ад моманту, калі іх прабіць. Пасьля гэтага за найтаньнейшую «іздэнку» можна езьдзіць 20 хвілінаў наземным транспартам ці 30 хвілінаў, але ня болей за 5 станцыяў – у мэтро. Менавіта з гэтымі разыходжаньнямі ў часе паездак для наземнага транспарту і для падземкі ў нас і здарыліся непаняткі (добра патлумачыў Ігар прынцып, але не да канца), бо па часе нам хоць нібыта й хапала «іздэнкі» за 18 кронаў (курс на той час у межах 22-25 чэскіх кронаў за 1 эўра) даехаць ад цэнтру да гатэлю, дзе мы жылі, аднак мы аніяк не ўкладаліся ў дазволеныя 5 станцыяў. Усе астатнія даражэйшыя квіткі дзейнічаюць па часе аднолькава як для аўтобусаў-трамваяў, так і для падземных ліпіздрычак. Як вядома, у нас усё абышлося добра. Дзякуй Богу.
• Мы карысталіся толькі адным відам грамадзкага транспарту Прагі - мэтро. Але і ў ім кідаецца вочы адрозьненьне нашых менталітэтаў. Пражане не сьпяшаюцца заходзіць у мэтро. На прыпынку цягнік спыняецца, тады пасажыры пачынаюць падымацца са сваіх сядзеньняў і спакойна выходзіць. Пасьля пачынаецца працэдура ўваходу, пасьля чаго ліпіздрычка яшчэ нейкі час стаіць. Як гэта кантрастуе з нашымі людзямі і транспартам, які заўсёды сьпяшаецца зачыніць дзьверы так, каб прышчаміць каму-небудзь… ну, хвост.
• Турыстаў у цэнтры Прагі сустрэць лягчэй, чымся абарыгенаў. Болей за тое, між турыстаў лягчэй за ўсё сустрэць гасьцей з Усходу – расейскамоўных, кітайцаў, ну й палякаў. Так увесь час і хадзілі і толькі чулі адусюль маскальскую мову. Не хапала нам са сваёй групы.

Група, дарэчы, падабралася яшчэ тая. Насупраць нас у аўтобусе (цераз праход) сядзела яшчэ адна маладая парачка, якія вялі сябе больш разьвязана, ніж мы. Аднак яны былі найбольш падыходзячымі нам па ўзросьце і зацікаўленьнях (і яны мелі фоцік «кэнан»  ), і зь імі можа й было б цікава стусавацца, напрыклад, у Вене (пра «Розэнбэргер» потым), калі б мець больш цягі да зносінаў і… каб яны не палілі.

Частку групы (ня лепшую частку, скажам проста) складалі дзеці (дзеці – пайшлі ў нару бзьдзеці!), якія ехалі невядома чаго і да таго ж ня ў першы раз. Карацей, ехалі дзеля чаго заўгодна, але ня дзеля экскурсыі. Галасілі, ставілі на вушы ўсе гатэлі, дасталі ўсіх пасажыраў аўтобусу. Але што такое дзіцячыя свавольствы ў параўнаньні з дарослым шавінізмам і тупасьцю…

Гэты дзядзька са сваёй жонкай сядзелі ў аўтобусе якраз перад намі. Ягоны «талент» напоўніцу выявіўся ўжо падчас першага дню ў Празе, калі трэба было здагадацца, што нас чакае за паваротам такога, што цесна зьвязана з Прагай і прыемна для нас, беларусаў. Вох і цяжкую задачу задаў праскі гід гэтым дарослым! Ну хто яшчэ зь беларусаў прыгадваецца ў шчыльным зьвязку з Прагай? Акрамя радыё «Свабода», натуральна, але гэта ж усё-ткі зборны панятак. Будынак «Radio Liberty» мы на другі дзень знайшлі-ткі, дарэчы. Па праўдзе, мы знайшлі яго і ў першы дзень, але проста абмінулі яго ўвагай. Ну а калі я даў «падказку» наконт Францішка Скарыны, яны яшчэ пачалі выдумляць нейкіх іншых асобаў! Гэта быў першы пэрл.

У другім выпадку наш гід для параўнаньня прывёў прыклады падабенства некаторых (не-ка-то-рых!) словаў у чэскай і маскальскай мовах (пры тым, што ён ня ведаў беларускае, цікава было пачуць, як ён падкрэсьліваў адрозьненьні ў іншых маскальскіх ды чэскіх панятках, хоць па-беларуску яны якраз гучаць падобна да чэскіх). Пасьля гэтага давялося пачуць ад «нашага шавіністычнага турыста» тыраду адносна таго што вось, маўляў, «паў-Эўропы маскальскую мову перадрала ў свае мовы». Такое бязглуздае выказваньне, якое мала таго што паказвала маскальскі шавінізм чалавека, якога невядома да каго цяпер адносіць, дык яшчэ й поўнае няведаньне гісторыі прынамсі славянскага сьвету ды ўвогуле Эўропы, можна было параўнаць хіба з безапэляцыйнай заявай: «на сьняданак нам паклалі толькі чорны хлеб. Значыць, у Чэхіі няма белага хлебу,» - але пасьля такое непавагі да мовы тлумачыць яму нічога не хацелася. Хаця б таму, што я б мог проста не стрымацца. Усё адно чэская і беларуская болей падобныя. На жаль, на слых успрымаць мне чэскія словы было вельмі складана, таму мелі мы зносіны пераважна па-ангельску, а калі хто з пражанаў не разумеў ангельскае, дык тады яны разумелі беларускую і адказвалі па-расейску (у асноўным гэта старэйшае пакаленьне, выхаванае за савецкім часам).

Яшчэ колькі хвактаў.

• Крот з мультфільму, «бравы салдат Швэйк» з раману Я.Гашэка, «Бяхе́раўка», «Крушовіцэ», «Старапрамень», «Велькапаповіцкі козел», «Радэгаст», «Гамбрынус», абсэнт – гэта Чэхія. Прынамсі пра першыя два мусіць ведаць кожны (хто не ўжывае алькагольных напояў).
• Абменьнікі з камісыйнымі – гэта таксама Чэхія, на жаль.
• Чэхаславаччына – гэта ня Чэхія. Як і «чэхаславацкая мова», якой ніколі не было. Ёсьць чэская і славацкая. Яны падобныя адна да аднае, як украінская ды беларуская адпаведна (гід, праўда, казаў у параўнаньні з маскальскай, але зь ягоных словаў пра тое, што чэская больш цьвёрдая, грубая, а славацкая паўнагалосная, будзе слушней параўнаць менавіта адпаведна з украінскай і нашай). Так, чэхі сьвяткуюць «дзень першае рэспублікі» 28 кастрычніка, калі ў 1918 годзе была абвешчаная Чэхаславаччына (мы якраз трапілі на 90-годзьдзе). А вось для славакаў гэта – ня сьвята.
• Карлавы мост – гэта Прага. Калі вы не заблукалі ў Празе – значыць, вы Прагі ня бачылі. Аднаго-двух дзён для таго, каб паблукаць па Празе – недастатне.
• Непадалёк ад будынку, дзе вісіць памятная дошка Францішку Скарыне (ай, як цяжка здагадацца, хто зь беларусаў мае дачыненьне да Прагі!), знаходзіцца грэка-каталіцкі храм. Зразумела, што нашым турыстам давялося тлумачыць, хто такія грэка-каталікі і чаму сюды ходзяць украінцы. Усё-ткі маскальскі гід ёсьць маскальскі. А маскальскія турысты ёсьць маскальскія.
• Кніга басьняў Тараса Шаўчэнкі «Кабзар» упершыню без цэнзуры выйшла ў праскай друкарні ў 1876 годзе. У Празе можна знайсьці кнігі ці не на любых мовах сьвету. Цікава, каб мы трапілі ў якую буйнейшую кнігарню, ці знайшлі б мы выдадзеныя беларусамі кнігі?.. А так – абмежаваліся кучай паштовачак (яны таксама сталіся нашым насланьнём пасьля сувянірчыкаў) і пералякалі прадаўцоў гэтай кнігарні Танькавым пытаньнем пра кошт кружэлкі па Празе. Высьветлілася пасьля пяці хвілінаў іхніх пошукаў і бегатні, што кружэлка не прадаецца, а дорыцца разам зь нейкай кніжкай. Кніжку мы набываць ня сталі.
• У Празе ёсьць музэй мікрамініятур. Ізноў жа са словаў гіда, ён яшчэ круцейшы, ніж у Кыіві. Даводзіцца хіба давярацца ягоным словам, бо мы нікуды не пасьпелі патрапіць. Акрамя таго, у Празе ёсьць музэй катаваньняў. І шмат іншых невядомых мне музэяў. Якіх няма ані ў Вене, і нідзе больш.
• Калі нават гід настолькі любіць гэты горад (і краіну ў цэлым), дык што казаць пра саміх жыхароў. Я ўвесь час пра гэта задумляўся, інтэрпалюючы ўсё бачанае на нашую рэальнасьць. Пры іншым ладзе мы маглі б мець прыблізна тое самае. Дастаткова навучыцца паважаць сябе, а не лічыцца прыдаткамі маскалёў. Гід захапляўся Прагай ажно да такіх дробязяў, як паасобкавыя сьметніцы для чатырох тыпаў сьмецьця і бясплатныя пакецікі з савочкамі для шабачак на кожным кроку. А мяне яшчэ зьдзівіла, што на адным з пляцаў стаяў паліцэйскі аўтамабіль, куды шабачкі маглі падыходзіць папіць вадзічкі.
• Крыху пра апэтытнае. Традыцыйныя чэскія стравы – гуляш (хаця па назьве вельмі падобна, што ўсё ж вугорскі), кнэдлікі, чэскія каўбаскі. Апошняе – з пЫвам. Зразумела, што бяз пЫва там аніяк. Вось якраз яго з усяго вышэй пералічанага я меў ну калі ня ўдосталь, дык са смагі не паміраў.
• Праскія вулачкі, як і вулачкі большасьці гарадоў, якія мы наведвалі – гэта лябірынты і хітраспляценьні вузкіх праезных частак. Як наш аўтобус умудраўся па іх вырульваць… За такое майстэрскае кіраваньне нашым кіроўцам можна мэдаль выдаваць.
• Прага ўсё памятае. У тым ліку «шчасьлівае вызваленьне» войскамі савецкага блёку ад «Праскай вясны» ўвосень 1968 году. Мы трапілі ў Прагу якраз у той час, калі ля аднаго з адміністрацыйных будынкаў была прадстаўленая выстава з дакумэнтальнымі сьведчаньнямі тых дзён. Сьведчаньнямі тых людзей, хто ня верыў у «сяброўскую дапамогу» войскаў Варшаўскага дагавору. Ня верылі ня толькі ў Чэхаславаччыне. Пратэставалі ў Баўгарыі, Вугоршчыне, Польшчы… У ГДР на знак нязгоды з акупацыяй ЧССР быў зьдзейсьнены акт самаспаленьня. Пратэстоўцы на Чырвонай Плошчы пратрымаліся літаральна некалькі хвілінаў, пасьля чаго былі засуджаныя на зьняволеньне… Нічога не нагадвае? Існаваць імпэрыі заставалася крыху болей за 20 год, а вывад акупацыйных войскаў з ЧССР пачаўся й яшчэ раней…
• Прага памятае нямецкую акупацыю. Таму помнікі, прысьвечаныя праскаму паўстаньню 1945 году і прыходу савецкіх войскаў, а таксама тым, хто загінуў у баёх за вызваленьне Прагі, нікуды не зьнікаюць.
• Калі трэба зьняць фільм са старажытнымі дэкарацыямі – гэта ў Прагу. Са шматлікіх пералічаных гідам фільмаў мне запомніўся «XXX», які я не глядзеў, праўда. Калі трэба наведаць опэру ці паслухаць арганны канцэрт – гэта таксама ў Прагу: квіткі тут каштуюць на парадак ніжэй, чым у іншых суседніх краінах, якія ўжо ўвялі эўра.
• Дарэчы, з-за таго, што курс эўра да кроны у чыста матэматычным выражэньні тут вышэйшы, чым адносіны злотага да эўра, мне ўвесь час здавалася, што кошты ў Празе ну проста завоблачныя. Але пасьля ўжо зразумеў, што трэба было ўсё перакладаць у эўра. Так мы б зараз мелі яшчэ купку сувэнірчыкаў і, што самае галоўнае, нават некаторыя карысныя рэчы прывезьлі б. Асабліва калі б ведалі, што ніякае праверкі рэчаў на мяжы ня будзе. Гэх, каб ведаў, дзе ўпадзеш, саломкі пасьцяліў бы…

Гатэль «Глёбус», у якім мы правялі дзьве ночы, парадаваў мяне да глыбіні душы ў першы ранак у ім (ну, калі не лічыць ночы, якая адчыняла зусім іншыя сакрэты – усё-ткі гэта была толькі трэцяя нашая шлюбная ноч). Швэдзкі стол – гэта яны прыдумалі, канечне, проста выдатна. Зь іншага боку, глядзіш на гэтую разнастайнасьць у ежы і ня ведаеш, як жа яны і ў якой пасьлядоўнасьці ўсё гэта спажываюць. Аднак мне стала ўсё па барабане яшчэ пасьля першага сьняданку ў транзытным гатэлі, таму я панакладаў сабе, помніцца, замест сьмятаны нейкага соўсу. Але на наступны дзень, каб не клапаціцца пра тое, што з чым есьці можна, а што нельга, я проста награбаў сабе ў талеркі ўсё, што трапляла пад руку. Дзеля гэтага спатрэбіліся тры заходы. Шкада, што з сабой ежу выносіць забаронена. Давялося гэта ўсё зьядаць. А як жа ж: нам пагражаў доўгі пераезд…

Ну а яшчэ, калі мы заблукалі-ткі на другі дзень, адарваўшыся ад нашага экскурсаводу і групы, мелі такія глябальныя пляны… У выніку былі радыя, што неяк выбраліся з цэнтру (па дарозе накупляўшы крыху марачак), здолелі памяняць яшчэ крыху грошай і набыць чарговую порцыю сувянірчыкаў, апраўдваючы сябе тым, што гэта ўсё ў мэтах паесьці. Падчас наступнае вылазкі «ў горад», пад’еўшы, мы зразумелі, што для запляняваных наведаньняў музэяў і мюзыклаў час надта позьні… Аднак прыемна самім адшукаць «будынак, які танчыць» і які нам апішуць потым з вакна аўтобусу; прыемна палазіць па чыгуначным вакзале, пра які нам увогуле ніхто я слова не сказаў; знайсьці галоўпаштамт (а як жа безь яго), выстаўлены для агляду легкавік маркі “ЗіЛ” невядома якога году; побач зь ім – краму дробных фіговінак «Банкрут» па сьмешных коштах; ды і ўвогуле паблукаць па вулічках, дзе няма гэтых усюдыісных турыстаў…

Таньку «Глёбус» парадаваў суседзтвам зь ім праскіх зайцоў і вожыкаў. Столькі піску ваколіцы даўно ў той момант ня чулі.

Як ні шкада, а з Прагай давялося разьвітвацца, так нічога і ня ўбачыўшы. Таму калі майго аповеду недастаткова – варта зьезьдзіць туды ня раз і пабачыць самому на ўласныя вочы. Таму не хацелася б навязваць уласныя ўражаньні. Бо для мяне галоўным вынікам гэтае экскурсыі стала тое, што мы можам мець тое самае і ў сябе. Паездкі ў Польшчу мне для гэтага тады не хапіла…

Відаць, я пачну не па храналёгіі, бо ад паездкі яшчэ не зусім астылі эмоцыі. Таму трэба карыстацца гэтым момантам, бо далей увогуле ня схочацца распавядаць. А пакуль па гарачых сьлядох скажу, што ўсё выйшла прыблізна так, як я й чакаў. Але гэта ў цэлым, а ў дробязях…

Усіх дастаў ужо пераезд праз усю Польшчу, а наперадзе былі яшчэ целяпаньні па ўсёй Чэхіі, заезд у Вену і вяртаньне назад праз некалькі гадзін, а яшчэ ж чакала доўгая дарога дахаты… Адсыпацца ў гатэлях не было як: трэба было а 7-й пачынаць сьняданак, праз гадзіну зьяжджаць, і так тры дні запар. Што праўда, у аўтобусе нам стараліся стварыць як найболей спрыяльныя ўмовы: нейкае падабенства кандыцыянэру, гарачыя напоі “усё-ўключана-ў-кошт-туру” (я пра гарбату-каву), дэбільная музычка ў дарозе і нармалёвыя камэдыі, ну і зразумела, санітарныя прыпынкі. А да гэтага ўсяго ў поры, калі мы ня спалі, дадаваліся разнастайныя відарысы за акном, якія залежалі ад таго, па чым мы ехалі: то лясы-гаі, то пасьля яны зьмяняліся раўнінамі-палямі з чаргаваньнем іх вёсачкамі з вузенькімі вулачкамі; ці прамысловыя раёны з натыканымі паўсюль рэклямамі; ці яшчэ ў тых сама вёсачках непадалёк ад беларускае мяжы напачатку проста сустрэць надпісы па-маскальску, а аднаго разу – і па-беларуску; потым іх меншала па меры аддаленьня ў глыб Польшчы, а большала схілаў-уздымаў, бо недзе ў сярэдняй ці заходняй Польшчы горы Судэты; а на палёх скочуць ня толькі каровы, а й казулі; а ў гарадох поўзаюць ня толькі вожыкі, а й зайцы…

Але першае ўражаньне ад дарогі – гэта, пэўна, пераход мяжы. Нечым падобны да спакойнага штампаваньня пашпартоў на пераходзе Белавежа – Перароў у леташняй нашай паездцы ў Польшчу (ці гэта 2 гады таму ўжо было?..), нават рэчы не правяралі. Таму страшнавата было ўвозіць назад свае ні разу незадэкляраваныя тэхнічныя прылады разам з прыдбанымі сувэнірамі. Аднак не – ні “туды”, ні “сюды” ніхто нічога не шманаў. Так што і ў гэтым усё было проста цудоўна.

Наступны прыпынак пасьля мяжы дадаў падставаў для напаміну, што мы яшчэ ня так далёка ад’ехалі: рэклямныя надпісы дубляваліся па-польску і расейску. А яшчэ на гэтым стопе мы пачалі ўжо затарвацца сувэнірчыкамі. Такім чынам, Алесь будзе рады… Што праўда, з польскай тэрыторыі паштовак адыслаць не выйшла, бо мы літаральна праляцелі яе мінуючы буйныя населеныя пункты. Праляцелі – гэта ўмоўна, калі ўлічыць, што дазволеная максымальная хуткасьць для аўтобусаў на тэрыторыі Польшчы – 70 км/г.

Джерело: Вясельнае падарожжа

Пасьля таго, як пабачыш кошты на гэтую прадукцыю, выраз "ну яны ж дарагія - тысяч 150-200 будзе…" - падаецца насамрэч сьмешны. Зразумела, што гэтая ручная праца, таму й каштуе адпаведна. Але ці хто яе набывае па такіх коштах?

Высьветлілася, што ў Беларусі прамысловай вытворчасьцю плеценае мэблі з лазы займаецца дзяржаўнае вытворча-гандлёвае аб’яднаньне "Белмастацпромыслы". Прычым менавіта аб’яднаньне, бо гэты панятак месьціць у сабе 20 прадпрыемстваў мастацкай прамысловасьці Рэспублікі Беларусь, якія вырабляюць сталовую і пасьцельную бялізну, швейныя і трыкатажныя вырабы; сувэніры з лазы, саломкі, льновалакну, дрэва, керамікі. У склад аб’яднаньня ўваходзяць фабрыкі мастацкіх вырабаў, што разьмешчаныя ў Баранавічах, Бешанковічах, Барысаве, Бабруйску, Віцебску, Гомелі, Жлобіне, Магілёве, Мазыры, Воршы, Пінску, Берасьці, Полацку, Слоніме, Слуцку, Сьветлагорску, Хойніках. Што праўда, у гэтай характарыстыцы няма ні слова пра менавіта плеценую мэблю, але болей ніякіх карысных зьвестак пра гэтае аб’яднаньне мне знайсьці не ўдалося. Магчыма, таму, што іхні поўны назоў Дзяржаўнае вытворча-гандлёвае аб’яднанне "Белмастацпромыслы" Кіраўніцтва спраў прэзідэнта падразумявае тое, што яны ня любяць беларускую мову, а як перакласьці назву на расейскую, я не прыдумаў. А можа ў іх проста няма свае анляйнавае бачыны.

Апошняе, што атрымалася нагугліць, перш чым зьвярнуцца да беларускага пашуковіку, дык гэта тое, што:

• плеценая мэбля плеценай мэблі розьнь;
• ня ўсё так страшна яшчэ ў нашым каралеўстве лазы.

Ратангавая мэбля дарагая па вызначэньні, бо імпартуецца з паўднёвай і ўсходняй Азіі (зрэшты, чаму кітайская мэбля павінна быць дарагая? ). Але нашто той ратанг нейкі, калі ў нас ёсьць сваё! І па ідэі, таньнейшае. Сьпіс спэцыялізаваных крамаў прыдаецца…

P.S. А, вось знайшоў на гэтым інтэрфаксе маскальскую назву "адзінага ў Беларусі аб’яднаньня пад кіраўніцтвам…" - "Белхудожпромыслы". Як я й здагадваўся, беларускую мову яны не паважаюць (хоць там і ёсьць адпаведная кнопка, ды яна не працуе). Таму спасылку падаваць ня буду. Вой мамачкі, там усе спасылкі крыва працуюць!

P.P.S. А беларускі пашуковік на маю спробу пошуку выдаў такую памылку, што ён не працуе ў прынцыпе. Таму спасылку падаваць ня буду… Не карыстайцеся беларускім, калі ёсьць лепшае.